Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Çekirdek sıvısında mRna sentezi dışında herhangi bi tepkime gerçekleşir mi atp harcanması protein sentezi vb. şeyler?

Evet, çekirdek sıvısında (nükleoplazma) mRNA sentezinin dışında çok sayıda tepkime olur ve bunların birçoğu ATP harcar. Tek istisna klasik anlamda protein sentezidir, çünkü translasyon ribozomlarla yapılır ve esas olarak sitoplazmada gerçekleşir.

Çekirdekte olanlar:

Diğer RNA'ların sentezi: Sadece mRNA yapılmaz. RNA polimeraz I (rRNA, çekirdekçikte), RNA polimeraz III (tRNA ve bazı küçük RNA'lar) ve RNA polimeraz II (mRNA ve bazı düzenleyici RNA'lar) çalışır.
RNA işlenmesi: Öncül mRNA'ya 5' başlık eklenir, intronlar kesilip çıkarılır (ekleme, splicing) ve 3' ucuna poli-A kuyruğu takılır. Spliceosome'un çalışması ATP gerektiren birçok adım içerir.
DNA replikasyonu ve onarımı: S evresinde DNA eşlenir, hasar oluştuğunda onarım enzimleri devreye girer. Helikazlar ve ligazlar ATP kullanır, polimerazlar ise dNTP harcar.
Kromatin düzenlenmesi: ATP'ye bağımlı kromatin yeniden şekillendirme kompleksleri nükleozomları kaydırır. Histonlara asetil veya metil grupları eklenip çıkarılır. Bunlar genlerin açık ya da kapalı olmasını belirler.
Çekirdek-sitoplazma taşınımı: Çekirdek zarındaki gözeneklerden geçen taşınım, Ran adlı bir GTP'azın hidrolizine dayanır. Yani enerji GTP olarak harcanır.
Ribozom alt birimlerinin birleşmesi: Çekirdekçikte rRNA ile sitoplazmada yapılıp çekirdeğe giren ribozomal proteinler bir araya gelir. Sonra bu alt birimler sitoplazmaya gönderilir.
Bazı metabolik tepkimeler: Örneğin NAD+ sentezinde görev alan NMNAT1 enzimi çekirdekte bulunur.

Protein sentezi konusunda: Çekirdeğin içinde ribozom bulunmaz, bu yüzden normal şartlarda orada protein sentezi beklenmez. Çekirdekte translasyon yapıldığını öne süren bazı çalışmalar var, ancak bu iddia tartışmalıdır ve yerleşik bir uzlaşı sayılmaz. Genel kabul, proteinlerin sitoplazmada yapılıp gerektiğinde çekirdeğe taşındığı yönündedir. Polimerazlar, histonlar ve transkripsiyon faktörleri de böyle içeri girer.

Animasyon önerisi: YouTube'da "The Inner Life of the Cell" (Harvard / XVIVO) animasyonu çekirdekteki süreçleri görsel olarak çok iyi gösteriyor. Ayrıca "RNA splicing animation" ve "DNA replication animation" aramaları (örneğin DNA Learning Center ve WEHI animasyonları) bu tepkimeleri adım adım izlemenizi sağlar. Hepsi aynı çekirdeğin içinde yaşanıyor, ne kadar kalabalık bir yer olduğunu görünce şaşıracaksınız!

Kaynaklar

Alberts B, Johnson A, Lewis J, et al.. Molecular Biology Of The Cell, 4Th Edition (Ncbi Bookshelf). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Zeynep Şahin

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Çamaşır suyunun niteliklerinin toplum ve çevre sağlığına etkisi nedir?

Pelin Elif Türk

Kısa sonuç: Çamaşır suyu doğru kullanıldığında evlerde ve su arıtmada bulaşıcı hastalıkları önleyen çok değerli bir dezenfektandır, fakat yanlış kullanıldığında (başka kimyasallarla karıştırma, kapalı alanda yoğun kullanma, doğaya fazla boşaltma) hem insan sağlığı hem de çevre için gerçek riskler doğurur. Yani fayda ile risk arasındaki fark çoğunlukla dozdan ve kullanım biçiminden gelir.

Temel nitelikleri: Ev tipi çamaşır suyu, sulu çözeltide sodyum hipoklorit (NaOCl) içerir ve güçlü bir yükseltgendir. Mikroorganizmaların proteinlerine ve zar yapılarına zarar vererek bakteri, virüs ve mantarları etkisiz hale getirir. Aynı yükseltgenlik, lekeleri renksizleştirmesini de sağlar.

Toplum sağlığına etkileri:

Olumlu: İçme suyunun klorlanması ve yüzey dezenfeksiyonu kolera, tifo gibi hastalıkların azalmasında önemli rol oynamıştır.
Kimyasal yanıklar ve tahriş: Derişik çözelti cilde, göze ve solunum yollarına zarar verir. Çocukların yanlışlıkla içmesi zehirlenme merkezlerine yapılan başvuruların sık nedenlerinden biridir.
Karışım tehlikesi: Asitli ürünlerle (tuz ruhu, kireç çözücüler, sirke) karışınca klor gazı açığa çıkar. Amonyak içeren temizleyicilerle karışınca kloraminler oluşur. İkisi de akciğeri ciddi şekilde tahriş eder. Ürünleri asla birbirine karıştırmayın.
Kapalı alanda kullanım: Havalandırması kötü banyolarda sürekli ve yoğun kullanım astım belirtilerini tetikleyebilir.

Çevre etkileri:

Sodyum hipoklorit su canlıları için toksiktir. Ancak çoğu durumda evsel kullanımdan sonra kısa sürede bozunur ve organik maddeyle tepkimeye girer.
Asıl çevresel kaygı, klorun organik maddeyle tepkimesinden oluşan klorlu yan ürünlerdir (trihalometanlar ve diğer organoklorürler). Bunların bir kısmı kalıcı ve toksik olabilir, bazıları için kanserojenlik kaygısı bulunur. Bu nedenle atık su arıtımında ve içme suyu klorlamasında doz kontrolü önemlidir.
Çamaşır suyu, deterjan ve diğer katkılarla birlikte sulara karışınca ekosistem üzerindeki toplam yük artar.

Pratik sonuç: Gerekmedikçe derişik kullanmamak, üründeki seyreltme talimatına uymak, ortamı havalandırmak, başka temizlik ürünleriyle karıştırmamak ve çocukların erişiminden uzak tutmak riskin büyük kısmını ortadan kaldırır. Her günlük temizlikte dezenfektan gerekmez, sıradan sabun ve su çoğu zaman yeterlidir.

Kaynaklar

CDC / NIOSH. Sodium Hypochlorite: Hazard Summary And Public Health Information. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Guidelines For Drinking-Water Quality (Disinfection Byproducts And Chlorine). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Zehra Kuşoğlu

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Sultan Alparslan neden Malazgirt'te esir alınan Doğu Roma imparatoruna konuk muamelesi yaptı?

Vera _241

Sultan Alparslan'ın Doğu Roma imparatoruna konuk muamelesi yapması yalnızca merhametinden değil, siyasi zekâsından da kaynaklanıyordu. Çünkü bir hükümdarı aşağılamak yerine ona saygılı davranmak, Alparslan'ın gücünü ve özgüvenini gösterirdi. Ayrıca barış yapmak ve gelecekteki savaşları önlemek açısından da avantaj sağlayabilirdi. Yani bence asıl mesele, düşmanını yenmenin yanında ona nasıl davranacağını da bilecek kadar güçlü olmaktı.

3

0

Paylaş

Kağan Efe Şafak

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Sultan Alparslan neden Malazgirt'te esir alınan Doğu Roma imparatoruna konuk muamelesi yaptı?

Vera _241

Savaş sonrası alınan fidye ve her yıl düzenli alınan vergiler bu konunun belki de baş sebebidir. Ayrıca bu savaş sonrası yaşanacak olan taht kavgaları ve otoriteb sıkıntısını yönetme isteği de olabilir. Ayrıca Türk misafirperverliği diye bir olgu da söz konusu.

1

0

Paylaş

Vera _241

ÜyeTarih & Coğrafya

Sultan Alparslan neden Malazgirt'te esir alınan Doğu Roma imparatoruna konuk muamelesi yaptı?

Bu aslında benim Tarih ödevimdeki sorulardan biri ama bir cevap bulamayınca merak ettim. Sultan Alparslan Türklerle sürekli savaş halinde olan Doğu Roma imparatoruna Malazgirt'te esir alındıktan sonra neden konuk muamelesi yaptı?

1

2

Paylaş

Uğur Keskin

Üye CevabıSen de Cevap Ver

ekzotermik bir tepkimede düşük sıcaklıkta ürünler aynı koşullardaki girenlerden neden daha kararlı?

Veysel Efe Boyraz

Kısa cevap: Hayır, ekzotermik olması ürünlerin her zaman "daha kararlı" olduğu anlamına gelmez. Ekzotermik, yalnızca entalpinin düştüğünü (ΔH < 0) söyler. Bir tepkimenin kendiliğinden yürüyüp yürümediğine ve dengede hangi tarafın ağır bastığına ise Gibbs serbest enerjisi karar verir. İşte sıcaklık da burada devreye giriyor.

Kararlılığı ölçen büyüklük şu: ΔG = ΔH − TΔS. ΔG negatifse ürünler, aynı koşullardaki girenlerden termodinamik olarak daha kararlıdır. Yani "kararlı" derken aslında serbest enerjisi düşük olanı kastediyoruz, entalpisi düşük olanı değil.

Şimdi iki terime bakalım:

ΔH < 0 (ekzotermik): Bu terim ΔG'yi negatife iter, yani ürünlerin lehine çalışır.
−TΔS: Entropi artıyorsa (ΔS > 0) bu terim de negatiftir ve ürünlere yardım eder. Entropi azalıyorsa (ΔS < 0) bu terim pozitiftir ve sıcaklık arttıkça büyür, ΔG'yi pozitife çekmeye çalışır.

Sonuç olarak ekzotermik ama entropisi azalan bir tepkimede (örneğin birkaç molekülün birleşip tek molekül oluşturması) durum sıcaklığa göre değişir:

Düşük sıcaklıkta TΔS küçüktür, ΔH baskındır, ΔG negatiftir. Ürünler daha kararlıdır.
Yüksek sıcaklıkta TΔS büyür ve ΔH'yi geçebilir, ΔG pozitif olur. Bu durumda girenler daha kararlı hale gelir, tepkime tersine kayar.

Yani sorunuzdaki ifade "ekzotermik tepkimede düşük sıcaklıkta ürünler daha kararlıdır" şeklindeyse, bu her ekzotermik tepkime için değil, ΔS < 0 olanlar için geçerli bir sonuçtur. Eşik sıcaklık kabaca T = ΔH/ΔS noktasıdır, bu noktada ΔG = 0 olur ve denge her iki yöne de eşit eğilimlidir.

Bir de tersini düşünün: ekzotermik ve entropisi artan (ΔS > 0) bir tepkimede iki terim de aynı yöne çalışır, ΔG her sıcaklıkta negatiftir. Bu tepkimelerde sıcaklığı oynatmak ürünlerin kararlılığını bozmaz.

Mutfaktan tanıdık bir örnek vereyim, kafanızda otursun: jelatin ya da pektinin jel yapması. Dağınık zincirler birbirine bağlanıp düzenli bir ağ kurarken entropi düşer, ama bağ oluşumu enerji verir. Soğukta jel kararlıdır, ısıtınca TΔS ağır basar ve jel çözülür. Reçelin soğuyunca kıvam tutması, sıcakken akışkan olması bu yüzden. Kısacası "ekzotermik = hep kararlı" kuralı yok, sıcaklık terazinin diğer kefesine oturuyor.

Bir not daha: kararlılık (termodinamik) ile tepkimenin hızı (kinetik) ayrı konulardır. ΔG negatif olsa bile aktivasyon enerjisi yüksekse tepkime gözle görülür hızda yürümeyebilir.

Kaynaklar

Brown, LeMay, Bursten, Murphy, Woodward. Chemistry: The Central Science (Gibbs Free Energy And Spontaneity). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Peter Atkins, Julio de Paula. Physical Chemistry (Gibbs Energy And Equilibrium). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş