Perimenopoz Döneminde Gözden Kaçabilecek 5 Temel Belirti Nedir?

Menopoz, dünya nüfusunun yaklaşık yarısının yaşamının bir döneminde deneyimleyeceği doğal bir süreçtir. Adet kanamalarının sona erdiği bu evre, aynı zamanda doğal üreme yetisinin de bittiğine işaret eder.

Ne var ki çoğumuzun menopoz hakkındaki bilgisi genellikle bu temel tanımla sınırlı kalıyor. Ortalama bir insanın bu süreçte vücutta gerçekte neler yaşandığına dair fikri, adeta bir sufle yapımına benziyor; işin içinde yumurta ve sıcaklığın olduğunu bilsek de kritik ayrıntıların çoğundan haberdar değiliz.

Perimenopoz Dönemi ve Yaygın Yanılgılar

The Menopause Society tarafından yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmaya göre 35 yaşın üzerindeki kadınların üçte biri, perimenopoz evresinde olup olmadığından emin olamıyor. Araştırmaya katılan 7.600 kadının %56'sı, bu süreçte hangi belirtileri beklemeleri gerektiği konusunda kafa karışıklığı yaşadığını belirtiyor. Pratisyen hekim ve The British Menopause Society kayıtlı uzmanı Dr. Eloise Elphinstone, sürece dair en yaygın yanılgıyı şöyle açıklıyor:

En büyük yanılgılardan biri, perimenopozun yalnızca adet kanamalarının düzensizleşmesiyle veya tamamen kesilmesiyle başladığının düşünülmesidir. Gerçekte ise birçok kadın, adet döngüsü belirgin biçimde değişmeden yıllar önce çeşitli belirtiler geliştirir, bu nedenle hormonların bu süreçte rol oynayabileceği akıllarına dahi gelmez.

Perimenopoz, vücudun menopoz sürecine hazırlandığı ve adet kanamalarının sona ermesinden önceki geçiş evresidir. Bu evre genellikle 40'lı yaşların ortalarında görülür ancak bazı kadınlarda çok daha erken başlayabilir. Süreç çoğunlukla menopoza (yani art arda 12 ay boyunca adet görülmemesi durumuna) ulaşana kadar yaklaşık dört yıl sürer ancak bu süre kişiden kişiye değişebilir. Elphinstone bu durumu ve bilgi eksikliğini şöyle aktarıyor:

Ne yazık ki menopoz eğitimi hâlâ yetersiz düzeyde; bu yüzden pek çok kadın neye dikkat etmesi veya ne zaman tıbbi destek alması gerektiğini bilemiyor.

Menopoz süreci tarihsel olarak bilimsel açıdan yeterince araştırılmamıştır. Bu durum, yaşamlarının bu kritik evresine adım atan kişilerin yaklaşık yarısının vücutlarında ne gibi değişimler olacağını ve bunlarla nasıl başa çıkacaklarını bilmemelerine yol açmaktadır. İstemediğimiz takdirde hiçbirimiz bir sufle pişirmek zorunda kalmayabiliriz ancak yumurtalıkları bulunan neredeyse herkes (ve onları önemseyen yakınları) yaşamlarının bir döneminde perimenopoz sürecinden geçer. Dolayısıyla bu dönemin işaretlerini tanımamız ve erişilebilir destek imkânlarının farkında olmamız büyük önem taşır. Elphinstone yaygın algıya ilişkin şu tespitte bulunuyor:

Sıcak basmaları ve gece terlemeleri çoğu insanın bildiği belirtilerdir ancak bunlar tablonun yalnızca bir kısmını oluşturur. Nitekim klinik pratiğimde ilk belirtileri tamamen farklı olan kadınlarla sıklıkla karşılaşıyorum.

Uyku Düzenindeki Bozulmalar

Dr. Elphinstone, perimenopoz yaşayan kişilerde uyku bozukluklarının son derece yaygın olduğunu belirtiyor. The British Menopause Society tarafından yürütülen bir çalışmaya göre kadınların %40 ila %56'sı bu geçiş sürecinde uyku sorunları yaşadığını bildiriyor.

Uykunun bölünmesinin tek bir nedeni bulunmuyor. Araştırmalar ise uykusuzluğun (insomni), uykuyla ilişkili solunum bozukluklarının ve hareket bozukluklarının perimenopoz döneminde sıklıkla görüldüğünü ortaya koyuyor. Elphinstone bu uyku bölünmelerinin niteliğini şöyle aktarıyor:

Bazı kadınlar gece terlemeleri nedeniyle uyanırken birçoğu da hayatı boyunca uykusu gayet düzenli olsa bile sabahın erken saatlerinde uyanıp yeniden uykuya dalmakta zorlanıyor.

Psikolojik Değişimler ve Zihinsel Dalgalanmalar

Perimenopozda ortaya çıkan ve belki de en çok endişe uyandıran belirtilerden biri psikolojik değişimlerdir. Bu değişim son derece yaygın görülmesine karşın kadınları çoğunlukla hazırlıksız yakalar. Elphinstone hastalarının deneyimlerini şu sözlerle ifade ediyor:

Kadınlar sıklıkla her zamankinden daha kaygılı, daha sinirli, zorluklara karşı daha dayanıksız hissettiklerini veya kendileri gibi olamadıklarını dile getiriyor. Konsantre olmakta güçlük çekme ya da zihinsel açıdan eskisinden daha yavaş hissetme şeklinde kendini gösteren beyin sisi de klinikte her gün karşılaştığım bir yakınmadır; bu durum hem iş hem de ev yaşamını doğrudan etkileyebilir.

Artan öfke, stres ve depresyon, perimenopozdaki kadınlar tarafından sıklıkla bildirilen psikolojik belirtiler arasında yer alıyor. Bazı kadınlar hafıza sorunları da yaşayabiliyor. University College London bünyesinde üreme bilimi alanında araştırmalar yürüten Prof. Joyce Harper bu konuda şu uyarıda bulunuyor:

Kadınlar bu durumun perimenopoz sırasındaki hormonal dalgalanmalardan kaynaklanabileceğini bilmediğinde, akıllarını kaybettiklerini veya demans geliştirdiklerini düşünebilir.

Vücutta Ortaya Çıkan Ağrılar ve Sızılar

Fiziksel belirtiler de tıpkı psikolojik belirtiler gibi kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterir. Yapılan bir araştırmaya göre perimenopoz sürecindeki kadınların yaklaşık %70'i eklem ve kas ağrısı yaşadığını bildirmiştir. Baş ağrısı, migren ve kalp çarpıntısı da bu dönemde oldukça yaygın hissedilen şikâyetler arasındadır. Elphinstone hormonal değişimlerin şaşırtıcı etkilerini şöyle açıklıyor:

Bazı kadınlar baş dönmesi, kulak çınlaması veya ciltte kaşıntı ile karıncalanma hissi yaşayabiliyor. Bu belirtileri hormonal değişimlerle doğrudan ilişkilendirmedikleri için yaşanan tablo onlar için gerçek bir sürpriz olabiliyor.

Elphinstone ayrıca bazı kadınların deride karıncalanma ya da iğnelenme, elektrik çarpmasına benzer hisler veya sese karşı aşırı duyarlılık bildirdiğini aktarıyor. Bu tür duyusal değişimler, hormonal dalgalanmaların sinir sistemi üzerindeki etkilerini açıkça ortaya koymaktadır.

Göz, Cilt ve Boşaltım Sistemi Sorunları

Azalan östrojen seviyeleri, vücudun nemi tutma ve kolajen üretme kapasitesini doğrudan etkileyebilir. Bu durum özellikle cilt, gözler ve ürogenital sistem üzerinde belirgin sonuçlar doğurur. Elphinstone östrojen azalmasının bu bölgelerdeki yansımalarını şöyle sıralıyor:

Kadınlar cilt kuruluğu, göz kuruluğu, vajinal kuruluk, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları veya daha sık ve acil idrara çıkma ihtiyacı fark edebilir.

Perimenopoz döneminde hormonal akne de özellikle ergenlik yıllarında sivilce problemi yaşamış kişilerde sıklıkla yeniden ortaya çıkabilir. Cilt hassasiyetindeki belirgin artış da azalan hormon seviyelerinin önemli bir diğer göstergesi olabilir.

Cinsel İstekte Görülen Değişiklikler

Kadınların yaklaşık %40 ila %50'si, menopoz sürecinde cinsel isteklerinde bir azalma olduğunu bildiriyor. Hormon seviyelerindeki dalgalanmalar bu durumun temel nedenlerinden biridir çünkü perimenopoz sırasında hem östrojen hem de testosteron seviyeleri sıklıkla düşüş gösterir.

Burada ele aldığımız diğer fiziksel değişimler de bu tabloda belirleyici bir rol oynayabilir. Vajinal kayganlığın azalmasının yanı sıra vulva ve vajina çevresindeki dokuların incelmesi, cinsel birlikteliği rahatsız edici hatta ağrılı bir hâle getirebilir.

Sıcak basmaları, duygu durum dalgalanmaları ve uykusuz gecelerle birleştiğinde, birçok kadın cinsel isteğinin önemli ölçüde azaldığını fark eder.

Perimenopoz Süreci Nasıl Yönetilmelidir?

Elphinstone'a göre bu süreçteki en temel nokta, her kadının perimenopoz deneyiminin birbirinden farklı olduğunu kavramaktır. Elphinstone belirtilerin seyrini şöyle özetliyor:

Belirtiler gelip gidebilir, aydan aya farklılık gösterebilir ve vücudun neredeyse her bölgesini etkileyebilir; pek çok kadının kafa karışıklığı yaşamasının temel nedeni de tam olarak budur.

Bununla birlikte belirtilerin dayanılmaz hâle gelmesini beklemeden tıbbi yardım aramak büyük önem taşır. Prof. Harper belirtiler karşısında erken adım atmanın önemini şöyle vurguluyor:

Herhangi bir belirti günlük yaşam kalitenizi olumsuz etkiliyorsa hekiminize başvurmalısınız; zira bu konuda değerlendirilebilecek pek çok seçenek bulunmaktadır.

Elphinstone da bu görüşe katılıyor ve benzer şekilde kırmızı bayrak niteliğindeki tehlike işaretlerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Elphinstone vakit kaybetmeden incelenmesi gereken belirtileri şöyle sıralıyor:

Aşırı yoğun kanama, adet dönemleri arasında kanama, cinsel birliktelik sonrası kanama, ısrarcı pelvik ağrı, açıklanamayan kilo kaybı ya da geçmeyen baş dönmesi ve çarpıntı gibi belirtiler, diğer olası nedenleri dışlamak amacıyla mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

İyi haber şu ki sağlık uzmanları bu geçiş döneminde kadınları desteklemek için geniş bir tedavi yelpazesine sahiptir. Elphinstone kadınların bu süreci yalnız göğüslemek zorunda olmadığını şu sözlerle hatırlatıyor:

İster yaşam tarzı tavsiyeleri, bilişsel davranışçı terapi ve hormon dışı tedaviler olsun, isterse hormon replasman tedavisi olsun; asıl önemli olan nokta, kadınların bu belirtilere katlanmak zorunda olmadıklarını ya da yaşananların yalnızca yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası olduğunu düşünmemeleri gerektiğini bilmeleridir.