İnsanlığın Ay'a Dönüşü: Artemis II Görevi Nedir?

NASA’nın Artemis programı, 1972 yılında sona eren Apollo döneminden bu yana insanlığı ilk kez Ay’ın ötesine taşımaya hazırlanıyor. Artemis II, insanları Ay yüzeyine indirmeyi ve nihayetinde Mars’a ulaştırmayı hedefleyen "Ay'dan Mars'a" stratejisinin önemli bir noktasıdır. Yaklaşık 10 gün sürmesi planlanan bu görev, dört astronotu Ay’ın çevresinde dolaştırarak derin uzay sistemlerinin insan yaşamını destekleyip destekleyemeyeceğini kanıtlamayı amaçlamaktadır. Görev, NASA'nın şimdiye kadar inşa ettiği en güçlü roket olan Space Launch System (SLS) ile Orion uzay aracının mürettebatlı ilk sınavı olacaktır.

Orion Uzay Aracı: Mühendislik ve Yaşamın Birleşimi

Görevin başarısı, mürettebatı taşıyacak olan ve şimdiye kadar derin uzay keşfi için yapılmış en karmaşık araçlardan biri sayılan Orion uzay aracının performansına bağlıdır. Orion, işlevleri hayati önem taşıyan iki ana modülün entegre çalışmasına dayanır. Aracın üst kısmında yer alan ve NASA tarafından geliştirilen Mürettebat Modülü, astronotların görev boyunca yaşayacağı, çalışacağı ve Dünya'ya dönerken atmosferin zorlu koşullarından korunacağı tek alandır.

Artemis I görevi insansız olarak başarıyla tamamlanmıştı. Artemis II'de bu modülün yaşam destek sistemleri ilk kez gerçek bir sınav verecektir. Nefes alınabilir havanın üretimi, sıcaklık kontrolü ve atık yönetimi gibi sistemler; astronotların nefes alışverişine ve metabolik süreçlerine göre gerçek zamanlı olarak test edilecektir. Modülün tepesinde, fırlatma esnasında meydana gelebilecek herhangi bir tehlike durumunda, kapsülü roketten güvenli bir şekilde ayırıp okyanusa indirmek üzere tasarlanan Fırlatma İptal Sistemi (LAS) yer alır. Bu, Orion'un işleyişi adına önemli bir parçadır.

NASA

Diğer önemli parça ise Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından sağlanan Avrupa Hizmet Modülü'dür (ESM). Mürettebat modülünün hemen altında yer alan bu güç merkezi, aracın uzaydaki hareketinden ve astronotların hayatta kalmasından doğrudan sorumludur. ESM, dört adet güneş paneli kanadıyla aracın elektriğini üretir. Aynı zamanda ana motoru sayesinde Orion'u Ay rotasına sokacak itiş gücünü sağlar.

Modül, dört kişilik ekibin 10 günlük ihtiyacını karşılayacak kapasiteye sahiptir. Yaklaşık 240 kilogram içme suyu, 90 kilogram oksijen ve 30 kilogram azot depolayabilmektedir. ESM olmadan Orion'un manevra yapması veya içindeki mürettebatı canlı tutması mümkün değildir.

Görevin Seyri Nedir?

Artemis II, doğrudan Ay'a gidip gelen basit bir rota izlemeyecek. Bunun yerine riskleri azaltmak ve sistem sınırlarını test etmek için "hibrit serbest dönüş" (İng: "free-return") adı verilen özel bir yörünge kullanacak. Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılan Orion, ilk olarak Dünya çevresinde alçak bir yörüngeye yerleşecek. Ardından motorlarını ateşleyerek çok daha yüksek ve eliptik bir yörüngeye çıkacak. Bu aşamada mürettebat, görevin en kritik testlerinden biri olan "yakınlaşma operasyonlarını" (İng: "proximity operations") gerçekleştirecek.

Astronotlar, kendilerini yörüngeye taşıyan roketin üst aşamasından (ICPS) ayrıldıktan sonra, manuel kontrolleri devralarak bu parçaya yaklaşma manevraları yapacaklar. Bu hassas sürüş testi, gelecekteki görevlerde Ay yörüngesindeki Gateway istasyonuna kenetlenme yeteneğini simüle etme bakımından önemli.

Space.com

Dünya yörüngesindeki kontroller tamamlandıktan sonra Orion, dört gün sürecek Ay yolculuğuna başlayacak. Araç, Ay'ın yörüngesine girip orada kalmayacak. Bunun yerine Ay’ın arka yüzünden dolaşarak yerçekimi kuvvetini bir sapan gibi kullanacağı bir rota izleyecek. Bu "serbest dönüş" rotası, motorlarda kritik bir arıza yaşansa bile aracın fizik kuralları gereği otomatik olarak Dünya'ya geri savrulmasını sağlayacak. Bu geçiş sırasında Orion, Ay’ın ötesine yaklaşık 8.889 kilometre kadar geçerek insanların şimdiye kadar Dünya'dan en çok uzaklaştığı rekor mesafeye erişecek. Yolculuğun sonunda araç, Dünya atmosferine girerek Pasifik Okyanusu'na iniş yapacak ve kurtarma ekipleri tarafından karşılanacak.

Zorlu Uzay Yolculuğuna Çıkacak Mürettabat

Bu zorlu yolculuğa çıkacak olan mürettebat, uzay keşiflerinde çeşitliliği ve uzmanlığı temsil ediyor. Görevin komutanı, deneyimli NASA astronotu Reid Wiseman olup pilot koltuğunda Victor Glover oturacaktır. Glover, bir Ay görevine katılan ilk siyahi astronot olarak tarihe geçecektir.

Görev uzmanı Christina Koch, daha önce "uzayda en uzun süre kalan kadın" rekorunu elinde bulunduruyor. Ayrıca Ay’ın çevresini dolaşan ilk kadın olacak. Ekibin dördüncü üyesi Jeremy Hansen ise Kanada Uzay Ajansı'nı temsilen ekibe katılarak Ay yakınına seyahat eden ilk Amerikalı olmayan astronot unvanını alacak. Bu ekip, Mart 2026'dan önce gerçekleşmesi beklenmeyen fırlatma için yoğun bir eğitim sürecinden geçiyor. Artemis II'nin başarısı, 2027 ve sonrasında Ay yüzeyine inmesi planlanan Artemis III ve gelecekteki Mars görevlerinin de temelini oluşturacak.

Artemis II, Artemis III'ün Ay yüzeyine iniş yapabilmesi için şu kritik sistemleri insanlı ortamda doğrulamak zorunda:

• Yaşam Destek Sistemleri: Oksijen üretimi, karbondioksit temizleme ve sıcaklık kontrolü gibi sistemlerin, ilk kez nefes alan mürettebatla sorunsuz çalıştığı kanıtlanmalıdır.
• Manuel Kontrol Yeteneği: Gelecekteki kenetlenme görevleri (örneğin Starship veya Gateway ile) için kritik olan, mürettebatın Orion'u manuel olarak kullanıp hedefe yaklaşma becerisi test edilmelidir.
• Derin Uzay Navigasyonu: İnsanların Dünya'dan en çok uzaklaştığı bu görevde, iletişim ve navigasyon sistemlerinin derin uzay radyasyonuna rağmen çalıştığı doğrulanmalıdır.
• Isı Kalkanı ve Dönüş: Isı kalkanının, Ay dönüşü hızlarında oluşan yüksek sıcaklıklarda mürettebatı güvenle koruyabileceği kesinleşmelidir.

Sonuç olarak bu görev; Orion kapsülünün sadece uçabildiğini değil, insanları içinde güvenle yaşatıp yönetebildiğini kanıtlayan son "güven testi" olacaktır.