Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, The Conversation isimli kaynaktan alınmıştır; ancak anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş, içeriği zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnsan beyni de proto-primat ataları gibi Dünya'nın manyetik alanını algılayabildiği tespit edildi. Jeomanyetik alanı taklit eden modifiye Faraday kafesinde, 24'ü erkek 12'si dişi toplam 34 katılımcı üzerinde EEG (elektroensefalografi) ölçümleri yapıldı ve alfa bandında (8-13 Hz) tekrarlanabilir radikal düşüşler saptandı. [E.N. Katılımcı sayılarındaki tutarsızlık orijinal makaleden kaynaklanmaktadır ve doğru sayıları şu an için bilememekteyiz.]

Dünya'nın manyetik alanı ve modifiye Faraday kafesinin illüstrasyonu.
Dünya'nın manyetik alanı ve modifiye Faraday kafesinin illüstrasyonu.
The Conversation

EEG verileri, belirli manyetik alan rotasyonlarının güçlü ve tekrarlanabilir beyin tepkilerini tetikleyebileceğini ortaya koydu. Mevcut araştırmada kullanılan alfa-ERD (olay-bağımlı desenkronizasyon) adı verilen bir EEG modeli. Tipik olarak bir kişinin aniden bir duyusal uyaran algıladığı ve işlediği zaman ortaya çıkar. Çalışmada görüldüğü üzere beyinler manyetik alan yönündeki beklenmedik değişikliklerin “farkındaydı” ve bu alfa dalgasının azalmasını tetikledi. Basit manyetik rotasyonlara cevaben bu tür alfa-ERD modelleri, insan manevra algısı için güçlü bir kanıttır. Araştırmada elde edilen görüntüde, alfa dalgasındaki dramatik düşüşe (solda mavi/mor) şahit olabilirsiniz.

Dünya'nın manyetik alanı, çekirdeğindeki sıvı metallerin hareketi ile meydana geliyor. Yüzeydeki manyetik alanının kuvveti ise, buzdolabınızdaki mıknatıstan 100 kat daha zayıf. Geçtiğimiz yüzyılda, bakteri ve protista gibi tek hücreli mikroorganizmalardan, memelilere kadar birçok canlının bu alanı algılayabildiği gösterildi. Son dönemde yapılan en önemli keşiflerden biri ise biyolojik organizmaların manyetit adı verilen Fe3O4 bileşiğini sentezleyebilmelerinin anlaşılması oldu. Çünkü bu bileşik, yüksek derecede ferrimanyetiktir. Yani zıt yönde momentlere sahip atomları birbiri ile eşit değildir ve spontan olarak manyetik alana sahiptirler. Kısaca doğal mıknatıs diyebiliriz. Doğada bilinen en iyi manyetik bileşiklerden biridir.

Kuşların manyetik alanı görme şekilleri.
Kuşların manyetik alanı görme şekilleri.
Theoretical and Computational Biophysics Group

İşte biyolojik olarak demirin oksitlenmesinden sentezlenen bu bileşik sayesinde bazı canlılar, manyetik alandan faydalanabilirler. Örneğin bazı kuş türlerinde, gagadaki manyetit kristaller ile retinadaki cryptochrome (CRY) proteinler etkileşir ve bu sayede manyetik alanı "görebilirler." Böylece göçlerde irtifa ve yön belirleyebilirler. Manyetit kristalleri insan beyninin birçok bölgesinde de tespit edilmiştir. Ayrıca yüksek seviyelerinin toksik etkiler bırakabildiği öne sürülse de bunun hakkında net bir bulgu yok. Dolayısıyla insandaki manyetit etkisi netleşmiş değil. Öte yandan dokudaki yüksek ferritin (Fe taşıyan protein) düzeyi de manyetik alanla ufak miktarda etkileşime girdiği için MR (manyetik rezonans) görüntülemede kontrast oluşturabiliyor.

Sonuç olarak günümüzdeki böcekler, kemirgenler ve göçmen kuşlar gibi manyetik alanı algılayabiliriz; ancak bunun bilincinde değiliz. Bu etkileşim körelmiş bir şekilde bilinçaltımızda bulunuyor. Zira milyonlarca yıldır değişen yaşam tarzımız ve bunun getirdiği fizyolojik değişimler artık jeomanyetik algının körelmiş bir manyetoreseptör olduğunu gösteriyor.

Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Türev İçerik Kaynağı: The Conversation
  • Connie X. Wang, et al. (2019). Transduction Of The Geomagnetic Field As Evidenced From Alpha-Band Activity In The Human Brain. eNeuro.
  • Shinsuke Shimojo, et al. New Evidence For A Human Magnetic Sense That Lets Your Brain Detect The Earth’s Magnetic Field. (2019, Mart 18). Alındığı Tarih: 19 Mart 2019. Alındığı Yer: The Conversation
  • Wikipedia. Magnetite. (2019, Mart 19). Alındığı Tarih: 19 Mart 2019. Alındığı Yer: Wikipedia

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder