Gibonlar ve Alu Retrotranspozonu: Genlere Bakarak Evrimin Yaşandığını Nasıl Anlıyoruz?

Gibonlar ve Alu Retrotranspozonu: Genlere Bakarak Evrimin Yaşandığını Nasıl Anlıyoruz?
 BarışDallı 2. Yazar Barış Dallı
3 dakika
1,281 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrimsel süreçte genleri ve bu genlerdeki değişimi, dolayısıyla türleşmeleri, farklılaşmaları ve evrimi birçok farklı yöntemle tespit edebiliyoruz. Örneğin genetik biliminin ortaya çıkmasından ve gelişmesinden önce, çoğunlukla fiziksel özelliklere bakılır, morfolojik analizler yapılır ve fosillerle evrimsel değişimler gösterilirdi. Ancak fosiller gibi veriler, evrimsel değişimi doğrudan göstermek yerine, bu geçmişte kalmış değişimin zamansal kesitlerinden bazı örnekler sunduğu için, tam bir kavrayışa erişmemizi sağlayamazdı. Ancak genetik biliminin keşfi ve evrimsel biyoloji ile birleştirilmesi (ki buna Modern Sentez adını veriyoruz), evrimi gözlerimizle görmemizi, doğrudan, tüm hücrelerimize işlemiş imzasını görebilmemizi sağladı.

Görselde gördüğünüz jel elektroforez yöntemi ile farklı türlerin spesifik genlerinin dizilenmesi sonucu elde edilen bir görüntüdür. Basitçe, jel elektroforez yönteminde, farklı türlerden alınan bir DNA, RNA veya protein parçası bir elektrik alan içerisinde hareket ettirilir. Ağır olan genler daha az ilerleyebilirken, hafif olanlar daha çok ilerleyebilecektir. Aslında yöntemin bundan çok daha fazla teknik detayı vardır; ancak bu basit prensip, ekteki görseli anlamanızı sağlayacaktır. 

Örneğin bu görseldeki çalışmada, insan (Homo sapiens), bonobo maymunu (Pan paniscus), şempanze (Pan troglodytes), goril (Gorilla gorilla), Sumatra orangutanı (Pongo abelii), Borneo orangutanı (Pongo pygmaeus), Siyamang gibonu (Hylobates syndactylus), Lar gibonu (Hylobates lar), Sarı yanaklı gibon (Hylobates gabriellae), Grivet maymunu (Chlorocebus aethiops) ve Makak maymunu (Macaca mulatta) türlerine ait DGKB genleri dizilenmiştir. Bu gen, diasilgliserol kinaz beta isimli bir enzimi üretir ki bu enzim de, hücre içi faaliyet açısından çok kritik görevlere sahiptir.

Reklamı Kapat

Ancak bu geni özel kılan bir başka şey, evrimsel sürecin en nadide verilerinden birini taşımasıdır: ALUYe5 adı verilen bir retrotranspozon! Herhangi bir transpozon, herhangi bir gene yapıştığında, onun uzunluğunu arttırır, dolayısıyla da tahmin edebileceğiniz gibi onu "şişmanlatır" (ağırlaştırır). Evrimsel süreçte genlerde gördüğümüz bu şişmanlama da, jel elektroforez tekniği kullanılarak tespit edilebilir. Tabii ki, bir retrotranspozonun bağımsız olarak aynı genin aynı noktasına birden fazla canlıda birebir aynı şekilde zıplaması ve yapışması neredeyse imkansızdır. Bu sebeple, çok net bir sonuca ulaşırız: bu canlılardaki bu genetik sıçrama, bu canlıların ortak atasından yadigar olmalıdır. Yani bu sıçrama meydana gelmiş, ondan sonra sayısız türleşme ve evrim süreci yaşanmış ve oluşan türler, atalarından kalan bu retrotranspozon eklentisini günümüze kadar taşımışlardır. İşte DKGB geninde gördüğümüz de tam olarak budur.

Görsele bakacak olursanız, insansı maymunlar olan insanlar, bonobolar, şempanzeler, goriller ve orangutanlarda bu gen 707 baz çifti (bp) uzunluğundadır ve ağırdır. Ancak bu retrotranspozon eklenmeden önceki gen uzunluğu 309 baz çiftidir, yani yarısından daha da hafiftir. Bu yüzden, ağır olan genler, görselde yukarıdan başlayan elektroforez işleminde çok uzağa gidememişlerdir. Genin orjinali olan 309 baz çifti uzunluğunda gene sahip olan canlıların bu genleri ise, hafif olmaları dolayısıyla elektrik alanı dahilinde daha uzağa kadar kayabilmektedirler.

İşte 707 baz çifti uzunluktaki, retrotranspozon eklentisi bulunan, "şişman" genlere sahip maymun türleri, büyük insansı maymunlar olarak bilinirler, çünkü diğer insansı maymun grubundan (tahmin edebileceğiniz gibi küçük insansı maymunlar grubundan) sadece fiziksel büyüklük olarak değil, evrimsel analizlerin gösterdiği gibi genetik açıdan da farklıdırlar.

İşte yukarıdaki görselde, bu genetik farklılıklardan sadece birisine bakıyorsunuz: Büyük insansı maymunların hepsinde, DKGB geni 707 baz çifti uzunluktadır; çünkü ALUYe5 retrotranspozonu bu gene yapışmış ve evrimi tetikleyen unsurlardan biri olmuştur. Öte yandan küçük insansı maymunlar olarak bilinen gibonlarda (ve insansı maymun olmayan ama Eski Dünya Maymunu olan diğer maymunlarda: makaklar ve grivetlerde) bu retrotranspozonal sıçramayı görmemekteyiz. Dolayısıyla onların bu geni daha hafiftir ve jel üzerinde daha uzağa kayar. Hatta birebir aynı noktaya kaymaları, bunların eşit büyüklükte olduğunun göstergesidir.

Tüm bunları analiz ettiğimizde, gibonların insansı maymunlar soy hattında ilk ayrılan grup olduğunu görebiliriz. Elbette tek bir gen bunu göstermez; ancak bunu gösteren onlarca farklı genetik ispattan birisi budur. Daha sonra, insanlar, şempanzeler, goriller ve orangutanlara gidecek kol üzerinde bu retrotranspozon sıçraması meydana gelmiştir (belki de bu sıçrama, gibon ayrımını başlatmış bile olabilir). Ondan sonra, bu ayrılan atadan evrimleşen tüm torun türlerde (ki bunlardan biri biziz), bu değişmiş gen bulunmaktadır. Böylece, evrimin genetik ispatlarından biriyle tanışmış olabilmekteyiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • F. Hormozdiari, et al. (2013). Rates And Patterns Of Great Ape Retrotransposition. PNAS, sf: 13457-13462. | Arşiv Bağlantısı
  • F. Hormozdiari, et al. (2013). Supplementary Material: Rates And Patterns Of Great Ape Retrotransposition. PNAS. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2021 18:54:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1831

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Renk
Uzay
Modern
Dinozorlar
Dna
Duygu
Kuyrukluyıldız
Ara Geçiş Türleri
Sahtebilim
Bilişsel
Değişim
Doğa Olayları
Felsefe
Allah
Eşcinsellik
Sars
Korku
Böcek
Eşeyli Üreme
Bağışıklık
Olasılık
Meyve
Kuşlar
Eczacılık
Köpekgil
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et