Evren Ne Kadar Büyük? Gözlenebilir ve Gözlenemeyen Evren'in Toplam Büyüklüğü Ne Kadar?

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

"Gözlenebilir Evren" terimini mutlaka duymuşsunuzdur. Evren içerisinde herhangi bir noktadan, herhangi bir yöne doğru bakıp, teorik olarak görebileceğiniz en uzak mesafelerin oluşturduğu küre, sizin "Gözlenebilir Evren"inizdir. Bunun için özel bir terime sahibiz, çünkü ışığın hızı sabit. Dolayısıyla, ışığın Evren içerisinde ilk defa var olduğu andan, bize ulaşana kadar geçebilecek süre de belirli: En güncel analizlere göre 13.82 milyar yıl. Dolayısıyla, gözünüz kusursuz ve sonsuz güçte bir teleskop olsaydı, Dünya'nın herhangi bir noktasından, Evren içerisinde herhangi bir yöne baktığınızda en fazla 13.82 milyar ışık yılı, yani ışığın 13.82 milyar yılda kat edebileceği mesafeden gelen ışıkları görebilirsiniz. Ötesi? Sonsuz karanlık. Çünkü Evren içerisinde hiçbir şey ışık hızından hızlı gidemeyeceği için, bundan ötesinden bir ışığın size ulaşması imkansız olacaktır. Bu durumda Evren, yalnızca 13.82 milyar ışık yılı yarıçapında bir küreden mi ibaret?

Hayır! Bu, "gözlenebilir" olan Evren'in yarıçapı. Üstelik bu "Gözlenebilir Evren"in neyi kapsadığı, Evren'in hangi noktasında olduğunuza göre değişmektedir. Çünkü Dünya'dan her yöne bakarak 13.82 milyar ışık yılı yarıçaplı bir küreyi gözleyebilirsiniz. Ancak Andromeda Galaksisi'nden de bunu yapabilirsiniz. Bu galaksi ile aramızdaki mesafe 2.5 milyon ışık yılıdır. Dolayısıyla görebileceğimiz "Gözlenebilir Evren" kürelerinin merkezleri arasındaki mesafe de 2.5 milyon ışık yılıdır. Yani teknik olarak bizlerin Gözlenebilir Evren'i ile, Andromeda Galaksisi'nde eğer varsa "yeşil, koca kafalı uzaylıların" gözlediği "Gözlenebilir Evren" birebir aynı değildir (büyük oranda birbiriyle çakışıyor olsa da). Aşağıdaki görselde, ölçeğe uygun olmasa da, bu durum görülmektedir.

Görebileceğiniz gibi, her birimiz kendi "Gözlenebilir Evren"imizin merkezindeyiz! Ancak bu bir yanılgı, çünkü Gözlenebilir Evren'imizin merkezinde olmamızın nedeni, görebildiğimiz Evren'in baktığımız yere göre belirleniyor olması! Evren'in kendisinin merkezinde değiliz.

Gözlenebilir Evren'in çapının, Evren'in genişliyor olduğu gerçeğinden ötürü 13.82 milyar ışık yılından daha büyük olduğu biliniyor. Çünkü ışık 13.82 milyar yılda sadece sabit duran bir mesafeyi kat etmedi; aynı zamanda genişleyen bir uzunluğu kat etmek zorunda kaldı. Bu, Ankara-İstanbul arasında yolculuk yaparken, normalde 5.5 saat sürecek bir yolculuğun, iki şehir arasındaki yolun durmaksızın uzaması nedeniyle 10 saat sürmesi gerektiği gibi düşünebilirsiniz. Buna bağlı olarak, gerçekte kat ettiğiniz mesafe, beklenen mesafeden uzun olacaktır. İşte bu gerçek ışığında, Gözlenebilir Evren'in çapının 93 milyar ışık yılı olduğunu biliyoruz. 1 ışık yılı, kabaca 9.5 trilyon kilometredir, dolayısıyla Gözlenebilir Evren'in bir ucuyla diğer ucu arasındaki mesafe 8.798×1023km8.798\times10^{23} km kadardır! Bu konuyla ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Peki bu durumda, Gözlenebilir Evren'in dışında kalan, toplam Evren'in kendi boyutları ne kadar?

Evren'in Toplam Büyüklüğü Ne Kadardır?

Bu, uzun bir süre boyunca fizikçilerin kafasını karıştırmış bir konudur. Bugüne kadar, Gözlenebilir Evren'in aynı zamanda Evren'in kendisinin boyutu olduğunu gösteren hiçbir kanıta ulaşılamamıştır; dolayısıyla Evren'in kendisi, bizlerin gözleyebildiği kısmından muhtemelen çok ama çok büyüktür! Hatta modern fizik kuramlarına göre, Evren'in herhangi bir sınırının bulunmaması da mümkündür! Yani Evren sonsuz olmasa da, sınırsız bir yapı olabilir. Bu kulağa tuhaf gelse de, aslında biz de "sınırsız" bir Dünya üzerinde yaşıyoruz. Dünya küresel olduğu için, 2 boyutlu düzlemde (kuzey, güney, doğu, batı yönlerinde) ne tarafa gidersek gidelim, Dünya'nın sınırlarında kalıyoruz. Ancak 3. boyuta geçtiğimiz zaman, yani yerden yukarı doğru gittiğimizde, Dünya'nın sınırlarını aşıyoruz. İşte Evren de, sadece 2 boyutta değil, 3 boyutta sınırsız bir yapı olabilir! Ondan "dışarı çıkmak" için, 4. bir boyuta ihtiyacımız olabilir. Konuyla ilgili olarak şu videomuza göz atabilirsiniz:

Peki Dünya 2 boyutta sınırsız olsa da, belli bir yüzölçümü olduğunu, belli boyutlara sahip olduğunu biliyoruz. Evren için bunu bilmek mümkün mü? Kısmen...

Alan Guth tarafından ileri sürülen Kozmik Enflasyon Teorisi çerçevesinde, Evren'in Büyük Patlama'dan 10−3710^{-37} saniye sonrasında aşırı hızlı bir şekilde genişlemeye başladığı biliniyor. Yani Büyük Patlama'dan 1 saniyenin 10 kere katrilyon kere katrilyon kere katrilyonda biri kadar bir sürede... Bundan öncesinde ise ışık hızında genişlemekteydi. Bu bilgiler ışığnmda yapılan bir hesaplama, Evren'in yarıçapının, Gözlenebilir Evren'imizin yarıçapının en az 3×10233\times10^{23} kat fazla olduğunu ortaya koymaktadır. Bu, halihazırda 930 milyar kere katrilyon kilometre olan Gözlenebilir Evren'in çapından, 100 katrilyon kere milyar daha büyük bir Evren olduğunu göstermektedir. Hem de "en az" bu kadar...

Bu hesaptan sapan bazı diğer hesaplamalar da bugüne kadar yapılmıştır. Şu ana kadar Evren'in çapının, Gözlenebilir Evren'inkinden ne kadar büyük olduğuna dair en düşük tahmin, 250 kat civarındadır; ancak bu hesap pek geçerli kabul edilmemektedir.

Evren En Fazla Ne Kadar Büyük Olabilir?

Alberta Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü'nden Don Page tarafından yapılan bir hesaplamaya göre, Evren'in çapı 101010122{10^{10^{10^{122}}}}(yani "10 üzeri 10 üzeri 10 üzeri 122") megaparsek genişliğindedir!

Şimdi durup bir düşünün: Mesela 101010^{10} (yani "10 üzeri 10") ne demek? 1'in arkasına 10 tane 0 eklemek demek. Yani 10 milyar demek... 10101010^{10^{10}} (yani "10 üzeri 10 üzeri 10") ne demek? 10 üzeri 10 milyar demek... Yani 1'in yanına 10 milyar tane sıfır eklemek demek... Bu durumda, 101010122{10^{10^{10^{122}}}} sayısı şu demek: 1'in arkasına 122 tane sıfır eklediğinizde bir sayı elde edeceksiniz, öyle değil mi? İşte bu sayı kadar sıfırı, tekrardan 1'in yanına yazdığınızda, çok daha büyük bir sayı elde edeceksiniz, öyle değil mi? Hah, işte o devasa sayı kadar sıfır, 1'in arkasına yazdığınızda elde ettiğiniz sayı, Evren'in megaparsek cinsinden büyüklüğünü veriyor. 1 megaparsek bile 3.086×10193.086\times10^{19} kilometreye denk geliyor! Yani sadece 1 megaparsek bile 30 milyon kere katrilyon kilometreye eşit!

Sonuç

Bu hesaplamalardan hangisi gerçeği yansıtıyor, şu anda bilmek mümkün değil. Zira bu konu, birazcık da Evren'in genel şeklinin ne olduğuna bağlı. Öklid Düzlemi gibi düz ve uzaysal olarak sonsuz mu? Bir eyer gibi açık ve kıvrımlı ama uzaysal olarak sonsuz mu? Yoksa bir küre gibi kapalı ve uzaysal olarak sonlu mu? Bu soruların cevabı, Evren'in boyutlarını belirlememizde yol gösterici olacak. Şu andaki en güncel hesaplamalar, Evren'in düz olduğuna işaret ediyor. Bu, onun boyutlarının sadece sınırsız değil, aynı zamanda sonsuz olabileceğini gösteriyor. Yani Evren, var olmuş ve var olan "her şey" olabilir!

Ancak kesin olarak bildiğimiz bir şey var: Gözlenebilir Evren'imizin bile dikkate değmeyecek kadar ufak bir kısmından haberdar olan biz insanların, Evren'i keşfetmek için kat edeceğimiz çok uzun bir süre var. Asıl soru, bunu başarabilecek kadar bu Evren'in bir parçası olmaya devam edip edemeyeceğimiz...

Düzeltmeler: Bu yazının önceki bir versiyonunda 1 ışık yılının yaklaşık 9.5 katrilyon kilometre olduğu belirtilmiştir. Doğrusu, yaklaşık 9.5 trilyon kilometre olacaktır. Yazı, bunu yansıtacak şekilde güncellenmiştir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 2
  • 2
  • 1
  • 2
  • 0
  • 2
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • V. Janek. Universe Could Be 250 Times Bigger Than What Is Observable. (2011, Şubat 08). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2019. Alındığı Yer: Universe Today
  • N. T. Redd. How Big Is The Universe?. (2017, Haziran 07). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2019. Alındığı Yer: Space
  • J. Creighton. What Lies Beyond The Edge Of The Observable Universe?. (2014, Şubat 23). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2019. Alındığı Yer: Futurism
  • D. N. Page. (2006). Susskind’s Challenge To The Hartle-Hawking No-Boundary Proposal And Possible Resolutions. ArXiv, sf: 1-24.
  • E. Seigel. How Big Is The Unobservable Universe?. (2010, Ekim 27). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2019. Alındığı Yer: Science Blogs
  • Wikipedia. Observable Universe. (2019, Nisan 14). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2019. Alındığı Yer: Wikipedia

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/07/2019 21:48:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5137

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder