Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Çok bacaklılar (Myriapoda)

Çok bacaklılar (Myriapoda) Yiğit As
Chilopoda (Çiyangiller) sınıfı üyesi. İngilizce
4 dakika
2,807
Tüm Reklamları Kapat
Çok bacaklılar
  • Bilimsel Adı Myriapoda
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Çok bacaklılar
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Myriapod
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Gözlem Bilgileri

Bu bireyin türü Scolopocryptops sexspinosus, kendisi yazımızın da konusu olan Myriapoda alt şubesine ait bir çıyan (Chilopoda sp). Manisa'da öğle vakitlerinde fotoğraflandı. Bu genç bireyi gözlemlerken, bir taşın altında tesbih böcekleri ile saklanmaktaydı. Taşın altı hafif nemli gibi gözüküyordu. Fotoğraf çekildikten sonra bulunduğu yere geri bırakıldı.

Tanım ve Genel Bilgiler

Myriapodlar (Çok bacaklılar), Arthropoda (eklembacaklılar) ait bir alt şubedir. Bu alt şube Chilopoda (çıyanlar), Diplopoda (kırkayaklar), Pauropoda ve Symphyla gibi günümüzde yaşamakta olan dört adet sınıftan oluşur. Şu an için bildiğimiz 12.000 türden fazla Myriapod vardır. Her şube ve alt şubede bu kadar çok türün bulunması, eklembacaklıların adaptasyon yeteneklerinin bir göstergesidir.

Günümüzde yaşayan Myriapod sınıflarında, mikroskobik boyutlardan tutun 30 cm'e kadar ulaşabilen türler bulunmaktadır. İlkin gözlere sahip oldukları için (bazı türler hariç) etrafı algılamak amacıyla farklı bir duyuya güvenmek zorundadırlar. Titreşimler! Etraflarından gelen titreşimleri bir çift duyarga (anten) ile tarar ve değerlendirirler. Yiyeceğin yerini bulmak, tehlikenin yönünü sezmek ve rota belirlemek gibi durumlar için bu küçük ama kullanışlı yapılardan yararlanırlar. Trake solunumu yaptıkları bilinmektedir. Çiğneyici çeneleri ve alt şubenin isminden de anlaşılacağı üzere bir sürü bacakları vardır. Yaygın inanışın aksine türlerin binlerce bacağı yoktur. Bacak sayısı türler arasında 10-750 olarak değişmektedir. Chilopoda (Çıyanlar) üyelerinde ise çiğneyici çeneler zehir bezlerine bağlıdır. Myriapodların en çok karıştırılan sınıfları Çıyanlar (Chilopoda) ve Kırkayaklardır (Diplopoda). Bu karışıklığı ortadan kaldırmak için "Davranış ve Etoloji" kısmında her ikisinin de özelliklerinden bahsetmek yerinde olacaktır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Fosil kayıtlarında Karbonifiber Devri'ne (354-292 milyon yıl önce) kadar izlemek mümkündür. Hatta o dönem yaşamış Arthropleura cinsinin boyları 3 metreye kadar ulaşabilmekteydi. Eğer ki varlıklarını sürdürebilselerdi böcek fobisi olan insanların çığlıklarının ana sebebi bu devasa canlılar olabilirdi. Fosiller üzerinde Siluryen’in sonlarına (428 milyon yıl önce) kadar takip edilebilirler.

Tüm Reklamları Kapat

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Myriapodlara en çok nemli ormanlarda rastlanır. Bazı bölgelerde toprağın humuslu tabakasında bulunurlar. Organik atıkların ayrıştırılması ve toprağın besince zenginleştirilmesi için dolayısıyla sağlıklı bitkilerin yetişmesi için çok büyük bir role sahiplerdir. Zira yetişen bitkiler de döktükleri yapraklar ile Myriapodları beslerler (Çıyanlar hariç). Bazı türler yarı kurak hatta çöl iklimlerinde dahi yaşayabilmektedir.

Savunma davranışı gösteren kırkayaklar (Diplopoda).
Savunma davranışı gösteren kırkayaklar (Diplopoda).
Yiğit As

Davranış ve Etoloji

Tanım kısmında bahsettiğimiz üzere çıyanlar ile kırkayakların farklarına değinelim. Kendilerinin en temel farklılıklarından biri beslenme alışkanlıklarıdır. Kırkayaklar çürümüş bitkiler ile beslenirken, çıyanlar avcı ve etobur canlılardır. Bu durumda canlıların ekolojik nişleri farklı olduğundan aynı bölgelerde yayılım gösterebilirler. Hatta bazı durumlarda çıyanlar ve kırkayaklar arasında dengeli bir av-avcı popülasyonu da gözlemlenebilir. Diğer farklardan biri de vücut segmentlerindeki bacak sayısıdır. Çıyanlar her segmentte bir çift bacağa sahipken, Kırkayaklar her segmentte 2 çift bacağa sahiplerdir. Çıyanların vücut segmentleri, Kırkayaklarınkinden daha yassı bir görünüme sahiptir. Ayrıca farklı sınıflara ait olan bu iki canlı grubu farklı adaptasyon mekanizmalarına da sahiplerdir. Kırkayaklar tehdit altında hissetiklerinde kıvırılma ve vücudun dış kitin kabuğa kıyasla daha yumuşak olan karın bölgelerini saklama eğilimine sahiplerdir. Bazı kırkayak türleri deri porlarından tahriş edici ve solunmaması gereken zararlı sekresyonlar salgılayabilir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında kötü etkileri gidermek için bölgeyi su ile yıkamak yeterlidir.

Çıyanlara gelecek olursak, Kırkayaklardan biraz daha “savaşçı” olduklarını söyleyebiliriz. Isırıkları zehirlidir ve avlarını felç etme amaçlı evrimleşmiş bir etkisi vardır. Küçük canlılar için ölümcül olabilen bu zehir, insanlar için türden türe değişmekle beraber acıdan daha fazlasına sebep olmaz. Çıyanların kuyruk kısmına bakacak olursanız duyarga benzeri iki adet uzun ve farklılaşmış ayak görürsünüz. Ayakların amacı gelen saldırıların ekarte edilmesidir. Bu görüntü avcıların kafasını karıştırır. Kuyruğun kafa zannedilip saldırıya uğraması halinde zehir bezlerine bağlı çeneler serbest kalır ve avcı ısırılır. Acının etkisiyle afallayan avcıdan kurtulan çıyanımız bir gün daha yaşamaya hak kazanmıştır!

Daha az bilinen Pauropoda ve Symphyla sınıflarında ise daha çok, küçük ve çürükçül canlılar mevcuttur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Diyet ve Metabolizma

Diplopoda (Kırkayaklar), Pauropoda ve Symphyla sınıfları çürükçül beslenirken, Chilopoda (Çıyanlar) avcı ve etoburdurlar. Diplopoda (Kırkayaklar) içerisinde hepçil ve otçul beslenen üyeler bulunurken, nadir de olsa etçil türler de vardır.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Halk arasında özellikle Çıyanlara karşı yaygın ve abartılı bir korku vardır. Çok zehirli oldukları, ısırılmaları haline insanları hemen öldürebilecekleri düşünülmektedir. Fakat ısırıklar genelde acı vermekten başka bir sonuca yol açmamaktadır.

Etimoloji

Myriapoda adı çok sayıdaki ayaklarından gelmektedir. Myriad sözcüğü Yunancada 10000 sayısını ifade etmektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
34
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/03/2024 16:45:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7624

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Yıl
Matematik
İspat Yükü
Demir
Beslenme Davranışı
Sars Virüsü
Halk Sağlığı
Safsata
Ara Tür
Büyük
Yapay Zeka
Öğrenme Alanı
Kitap
Yatay Gen Transferi
Eczacılık
Nanoteknoloji
Parçacık
Kuş
Sahte
Malzeme
Yaşlanma
Depresyon
Vejetaryen
Entropi
Damar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Lazarus Etkisi: Ölen Hayvanlar Nasıl Yaşamaya Devam Ediyorlar?
Lazarus Etkisi: Ölen Hayvanlar Nasıl Yaşamaya Devam Ediyorlar?
Denizdeki GERÇEK Tehlikelere Hazır mısın?
Denizdeki GERÇEK Tehlikelere Hazır mısın?
Renkleri Aynı Şekilde mi Görüyoruz? | Zihnimizin Hapishaneleri: Kualia
Renkleri Aynı Şekilde mi Görüyoruz? | Zihnimizin Hapishaneleri: Kualia
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Y. As, et al. Çok bacaklılar (Myriapoda). (26 Şubat 2019). Alındığı Tarih: 5 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7624
As, Y., Türkoğlu, P. (2019, February 26). Çok bacaklılar (Myriapoda). Evrim Ağacı. Retrieved March 05, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7624
Y. As, et al. “Çok bacaklılar (Myriapoda).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 26 Feb. 2019, https://evrimagaci.org/s/7624.
As, Yiğit. Türkoğlu, Pedram. “Çok bacaklılar (Myriapoda).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, February 26, 2019. https://evrimagaci.org/s/7624.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close