Çok bacaklılar (Myriapoda)

Çok bacaklılar (Myriapoda)
Chilopoda (Çiyangiller) sınıfı üyesi. İngilizce
Yiğit As
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
4 dakika
1,978 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Çok bacaklılar
  • Bilimsel Adı Myriapoda
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Çok bacaklılar
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Myriapod
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Bu bireyin türü Scolopocryptops sexspinosus, kendisi yazımızın da konusu olan Myriapoda alt şubesine ait bir çıyan (Chilopoda sp). Manisa'da öğle vakitlerinde fotoğraflandı. Bu genç bireyi gözlemlerken, bir taşın altında tesbih böcekleri ile saklanmaktaydı. Taşın altı hafif nemli gibi gözüküyordu. Fotoğraf çekildikten sonra bulunduğu yere geri bırakıldı.

Tanım ve Genel Bilgiler

Myriapodlar (Çok bacaklılar), Arthropoda (eklembacaklılar) ait bir alt şubedir. Bu alt şube Chilopoda (çıyanlar), Diplopoda (kırkayaklar), Pauropoda ve Symphyla gibi günümüzde yaşamakta olan dört adet sınıftan oluşur. Şu an için bildiğimiz 12.000 türden fazla Myriapod vardır. Her şube ve alt şubede bu kadar çok türün bulunması, eklembacaklıların adaptasyon yeteneklerinin bir göstergesidir.

Günümüzde yaşayan Myriapod sınıflarında, mikroskobik boyutlardan tutun 30 cm'e kadar ulaşabilen türler bulunmaktadır. İlkin gözlere sahip oldukları için (bazı türler hariç) etrafı algılamak amacıyla farklı bir duyuya güvenmek zorundadırlar. Titreşimler! Etraflarından gelen titreşimleri bir çift duyarga (anten) ile tarar ve değerlendirirler. Yiyeceğin yerini bulmak, tehlikenin yönünü sezmek ve rota belirlemek gibi durumlar için bu küçük ama kullanışlı yapılardan yararlanırlar. Trake solunumu yaptıkları bilinmektedir. Çiğneyici çeneleri ve alt şubenin isminden de anlaşılacağı üzere bir sürü bacakları vardır. Yaygın inanışın aksine türlerin binlerce bacağı yoktur. Bacak sayısı türler arasında 10-750 olarak değişmektedir. Chilopoda (Çıyanlar) üyelerinde ise çiğneyici çeneler zehir bezlerine bağlıdır. Myriapodların en çok karıştırılan sınıfları Çıyanlar (Chilopoda) ve Kırkayaklardır (Diplopoda). Bu karışıklığı ortadan kaldırmak için "Davranış ve Etoloji" kısmında her ikisinin de özelliklerinden bahsetmek yerinde olacaktır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Fosil kayıtlarında Karbonifiber Devri'ne (354-292 milyon yıl önce) kadar izlemek mümkündür. Hatta o dönem yaşamış Arthropleura cinsinin boyları 3 metreye kadar ulaşabilmekteydi. Eğer ki varlıklarını sürdürebilselerdi böcek fobisi olan insanların çığlıklarının ana sebebi bu devasa canlılar olabilirdi. Fosiller üzerinde Siluryen’in sonlarına (428 milyon yıl önce) kadar takip edilebilirler.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Myriapodlara en çok nemli ormanlarda rastlanır. Bazı bölgelerde toprağın humuslu tabakasında bulunurlar. Organik atıkların ayrıştırılması ve toprağın besince zenginleştirilmesi için dolayısıyla sağlıklı bitkilerin yetişmesi için çok büyük bir role sahiplerdir. Zira yetişen bitkiler de döktükleri yapraklar ile Myriapodları beslerler (Çıyanlar hariç). Bazı türler yarı kurak hatta çöl iklimlerinde dahi yaşayabilmektedir.

Savunma davranışı gösteren kırkayaklar (Diplopoda).
Savunma davranışı gösteren kırkayaklar (Diplopoda).
Yiğit As

Davranış ve Etoloji

Tanım kısmında bahsettiğimiz üzere çıyanlar ile kırkayakların farklarına değinelim. Kendilerinin en temel farklılıklarından biri beslenme alışkanlıklarıdır. Kırkayaklar çürümüş bitkiler ile beslenirken, çıyanlar avcı ve etobur canlılardır. Bu durumda canlıların ekolojik nişleri farklı olduğundan aynı bölgelerde yayılım gösterebilirler. Hatta bazı durumlarda çıyanlar ve kırkayaklar arasında dengeli bir av-avcı popülasyonu da gözlemlenebilir. Diğer farklardan biri de vücut segmentlerindeki bacak sayısıdır. Çıyanlar her segmentte bir çift bacağa sahipken, Kırkayaklar her segmentte 2 çift bacağa sahiplerdir. Çıyanların vücut segmentleri, Kırkayaklarınkinden daha yassı bir görünüme sahiptir. Ayrıca farklı sınıflara ait olan bu iki canlı grubu farklı adaptasyon mekanizmalarına da sahiplerdir. Kırkayaklar tehdit altında hissetiklerinde kıvırılma ve vücudun dış kitin kabuğa kıyasla daha yumuşak olan karın bölgelerini saklama eğilimine sahiplerdir. Bazı kırkayak türleri deri porlarından tahriş edici ve solunmaması gereken zararlı sekresyonlar salgılayabilir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında kötü etkileri gidermek için bölgeyi su ile yıkamak yeterlidir.

Çıyanlara gelecek olursak, Kırkayaklardan biraz daha “savaşçı” olduklarını söyleyebiliriz. Isırıkları zehirlidir ve avlarını felç etme amaçlı evrimleşmiş bir etkisi vardır. Küçük canlılar için ölümcül olabilen bu zehir, insanlar için türden türe değişmekle beraber acıdan daha fazlasına sebep olmaz. Çıyanların kuyruk kısmına bakacak olursanız duyarga benzeri iki adet uzun ve farklılaşmış ayak görürsünüz. Ayakların amacı gelen saldırıların ekarte edilmesidir. Bu görüntü avcıların kafasını karıştırır. Kuyruğun kafa zannedilip saldırıya uğraması halinde zehir bezlerine bağlı çeneler serbest kalır ve avcı ısırılır. Acının etkisiyle afallayan avcıdan kurtulan çıyanımız bir gün daha yaşamaya hak kazanmıştır!

Daha az bilinen Pauropoda ve Symphyla sınıflarında ise daha çok, küçük ve çürükçül canlılar mevcuttur.

Diyet ve Metabolizma

Diplopoda (Kırkayaklar), Pauropoda ve Symphyla sınıfları çürükçül beslenirken, Chilopoda (Çıyanlar) avcı ve etoburdurlar. Diplopoda (Kırkayaklar) içerisinde hepçil ve otçul beslenen üyeler bulunurken, nadir de olsa etçil türler de vardır.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Halk arasında özellikle Çıyanlara karşı yaygın ve abartılı bir korku vardır. Çok zehirli oldukları, ısırılmaları haline insanları hemen öldürebilecekleri düşünülmektedir. Fakat ısırıklar genelde acı vermekten başka bir sonuca yol açmamaktadır.

Etimoloji

Myriapoda adı çok sayıdaki ayaklarından gelmektedir. Myriad sözcüğü Yunancada 10000 sayısını ifade etmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 02:52:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7624

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Koruma
Lgbt
Ahlak
Göğüs
Adaptasyon
Sperm
Olasılık
Sosyal Medya
Psikiyatri
Hidrotermal Baca
Bebek
Komplo Teorisi
Anksiyete
Samanyolu Galaksisi
Viroloji
Memeli
İletişim
Evrimsel Antropoloji
Kanıt
İnsan
Mitler Ve Gerçekler
Eczacılık
Uterus
Kuantum
Enfeksiyon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın