GÜRÜLTÜ KİRLİLİĞİ

Gürültü kirliliğini konu alan bu yazıda; gürültü kirliliğinin tanımından, ses ve gürültü farkından, gürültü kirliliğinin kaynakları ve nedenlerinden, bu kirliliğin çevreye verdiği zararlardan, alınabilecek önlemlerden, ayrıca hayatımıza ne gibi etkileri olduğundan bahsedeceğiz.

Ses, elastik bir ortamda yayılan ve insan kulağı tarafından algılanabilen mekanik bir titreşimdir. Frey ve Kinsler “Akustiğin Temelleri” adlı eserlerinde sesi böyle tanımlıyorlar. (Tabi ki de ses sadece insan kulağı tarafından algılanabilen bir titreşim değildir, onlar konuyu insan üzerinden ele almışlardır.) Günlük yaşamımızda çok fazla sese maruz kalırız. Hatta öyledir ki çoğunu fark etmeyiz bile. Sürekli hayatımızda olan sesler bir süre sonra alışkanlığa dönüşür ve eskisi kadar dikkat etmeyiz. Bu yüzden sakin bir yaşamın günlük hayatında seslerden çok fazla rahatsız olmayız.,

Sesler yükselir veya çoğalırlarsa sorunlar kendini göstermeye başlar. Ses şiddeti, ses basınç düzeyi olarak da ifade edilir ve desibel (dB) ile ölçülür. Desibel arttıkça ses daha yüksek ve daha rahatsız edici algılanır. Birden fazla kaynaktan çıkan veya şiddeti yüksek sesler bizi rahatsız etmeye başlar. Sesin şiddeti kaynağın oluşturduğu titreşimlerin genliğine bağlıdır, desibel metre ile ölçülür. Bir de frekans kavramı vardır, sesin ince veya kalın diye nitelendirilmesinde yararlanılır. Birimi Hertzdir (Hz). Bir ses dalgasının bir saniyede yaptığı titreşim sayısıdır.

Sesler ile gürültünün kesiştiği noktaya gelecek olursak, sesler “istenmeyen, rahatsız edici” sıfatlarını aldıkları zaman gürültü oluşmuş olur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gürültüyü şöyle tanımlamıştır. Gürültü, insan sağlığı ve yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkilere yol açabilen istenmeyen sestir. Bu tanım 1999’da yapılmıştır ve geçerliliğini korumaktadır. ISO yani Uluslararası Standardizasyon Örgütü ise 1996 yılında “Gürültü, istenmeyen, rahatsız edici veya zararlı olarak değerlendirilen sestir.” şeklinde tanımda bulunmuştur. İki tanımda da varabileceğimiz anlam nettir. Rahatsız edici, istenmeyen sesler gürültü olarak belirtilir.

Gürültüyü ve sesi anlattık fakat kirlilik bunun neresindedir? Gürültünün gürültü kirliliğine dönüştüğü noktadan bahsedelim. Gürültü, istenmeyen veya rahatsız edici sesleri ifade etmek için kullandığımız genel bir kavramdır ancak her zaman çevresel bir sorun oluşturmayabilir. Gürültü kirliliği; bu seslerin belirli bir süre ve düzeyin üzerinde devam ederek insan sağlığı, yaşam kalitesi ve çevre üzerinde olumsuz etkilere yol açmasıdır. Gürültü, sürekli ve kontrolsüz hale geldiğinde gürültü kirliliğine dönüşmüş olur.

Gürültü türlerini oluş biçimlerine göre ayırabiliriz. Sürekli, kesikli, darbeli, düzensiz gürültüler vardır.

1. Sürekli gürültüler; uzun süreli devam eden, uzun süre değişmeyen gürültülerdir. Yoğun caddelerdeki trafiği veya tam devirde çalışan fabrika makinelerini örnek verebiliriz. Kinsler yine aynı eserinde şu şekilde tanımlar, sürekli gürültüyü; zaman içinde şiddeti büyük ölçüde değişmeden devam eden gürültüdür.

2. Kesikli gürültüler, zaman zaman var olan zaman zaman duran gürültülerdir. İnşaat alanları buna en güzel örnektir. 2007 yılında, yazdığı el kitabında kesikli gürültüden şöyle bahseder Rossing; düzensiz aralıklarla başlayıp duran gürültüdür.

3. Darbeli gürültüler, impulsif gürültü diye de adlandırılır. Kısa süreli, ani ve yüksek şiddetli gürültülerdir. Silah ateşinde çıkan ses, patlama sesleri buna örnek verilebilir. “Kısa süreli ve yüksek şiddetli ses olaylarından oluşan gürültüdür.” Bu tanımı Everest ve Pohlmann 2015teki eserlerinde yapmışlardır.

4. Düzensiz gürültüler, diğer adıyla dalgalı gürültüler şiddetleri sürekli değişen gürültülerdir. Toplu yaşam alanları, kalabalık ortamlar gibi yerlerde karşılaştığımız gürültü türüdür. ISO bu gürültü çeşidini “Zamanla ses düzeyi değişkenlik gösteren gürültüdür.” şeklinde tanımlar.

Gürültü kirliliği, yerleşim alanlarında yoğunlaşır. İnsan etkinlikleri bunun ana sebebidir. Biraz da nedenlerden ve kaynaklardan bahsedelim. Burada nedenleri ilk önce yapı içi ve yapı dışı diye ayırarak ele alacağız. Sonra da kaynakları açısından ayıracağız.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Yapı içi gürültü kaynakları, bina içerisinde yer alan teknik sistemler ve insan faaliyetlerinden oluşur. Tesisat boruları, havalandırma sistemleri ve asansör gibi kaynaklara ek olarak; elektrikli ev aletleri, konuşma sesleri ve günlük yaşam sırasında oluşan hareketlerin getirdiği ses de yapı içi gürültünün başlıca kaynaklarındandır. Bu tür gürültülere özellikle kapalı alanlarda uzun süreli maruz kalınması durumunda yaşam konforu olumsuz etkilenebilir.

Yapı dışı gürültü kaynakları, bina dışındaki çevresel seslerden ve insan faaliyetlerinden kaynaklanan sesleri kapsamaktadır. Kara yolu, demir yolu ve hava yolu ulaşımları, şehirlerde en çok sorunun yaşandığı yapı dışı gürültü kaynaklarındandır. Sanayi tesisleri, inşaat çalışmaları ve açık alanlarda gerçekleştirilen sosyal etkinlikler de çevresel gürültü kirliliğini artıran önemli kaynaklardandır.

Gürültüleri kaynaklarına bakarak; ulaşım kaynaklı, endüstriyel ve şantiye kaynaklı, yerleşim alanı kaynaklı, kentsel planlama ve nüfus yoğunluğu kaynaklı şeklinde de ayırabiliriz.

Ulaşım kaynaklı gürültü kirlilikleri -yukarıda da bahsettiğimiz gibi- kara yolu trafiği, deniz yolu ve havayolu ulaşımları sebebiyle oluşur. Arabaların sesleri, gemilerin kornaları ve uçakların iniş-kalkış yaparken meydana getirdiği sesler bunlara örnek verilebilir.

Endüstriyel ve şantiye kaynaklı gürültü kirlilikleri fabrikalar, atölyeler, inşaat alanları gibi mekanlarda meydana gelirler. Yüksek düzeyde ve sürekli oldukları için çevre ve insan sağlığı için tehlike oluştururlar. Bu yerlerde çalışan kişilerin de dikkat etmesi gerekmektedir. Çalışma saatleri gürültü seviyesine göre standartlarca düzenlenir.

Yerleşim alanı kaynaklı gürültülerden kastımız aslında yapı içi gürültülerdir. İnsanların yaşam alanlarında oluşturdukları gürültülerdendir. Yapı içi gürültüler masum gözükseler de yüksek sese uzun süre maruz kalmak insan sağlığını olumsuz etkiler.

Kentsel planlama ve nüfus yoğunluğu kaynaklı gürültüleri şöyle açıklayabiliriz. Günümüzün bir problemi nüfus yoğunluğudur. İnsan yaşam alanları; nüfus artışı ve gecekondulaşma, çarpık kentleşme gibi yanlış kentleşme anlayışları sebebiyle gürültü kaynaklarına yakınlaşabilir. Yahut gürültü kaynakları insan yaşam alanlarına yaklaşabilir. Her iki durumda da insanlar planlanmayan bir gürültü ile karşı karşıya kalırlar. Gürültü kirliliği insan ruh sağlığı için de zararlıdır. Yaşam alanlarının gürültü kaynaklarına yakın yerlerde bulunması tercih edilmemelidir.

Gürültü kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki etkisi, bu etkinin yoğunluğu incelenmelidir. Güner 2000 yılında yazdığı yazısında şu ifadeleri kullanmıştır. “Dünyada ve ülkemizde, meslek hastalıkları arasında en yaygın olanı, gürültü nedenli işitme kayıplarıdır. Son yıllarda yapılan çalışmalarla ülkemizde mesleksel gürültü nedenli işitme kaybı olanların sayısının 200.000'i aştığı belirtilmektedir.” Bu cümlelerden çıkarabiliyoruz ki mesleki hastalıklar açısından gürültü kirliliği yok sayılamaz bir öneme sahip. Yazısı Sürekli Tıp Eğitimi Dergisinde yayımlanan Güner şunları da aktarıyor bizlere. “Gürültü, insanlarda işitme kayıplarının yanı sıra önemli bir stres ajanı olarak psikolojik, nörovejatatif ve kardiyovasküler sistemleri etkileyerek çeşitli hastalıklara yol açmaktadır.” Nörovejatatif sistem otonom sistem anlamına gelir, yani istem dışı gerçekleşen vücut fonksiyonlarını düzenleyen sinir sistemine dikkat çekilmiştir. Gürültünün işitme duyusu üzerine etkisinin; gürültüden etkilenmenin boyutu, gürültüye maruz kalma süresi, gürültünün frekansı, şiddeti, kesikli ya da sabit olması ve kişisel özelliklere bağlı olduğu belirtilmiş. Ülkemizde yapılan bir çalışmada ise hastanelerin yoğun bakım ünitelerinde gürültü düzeyinin fazla olduğu ve bunun koroner yoğun bakımda yatan hastaları olumsuz etkilediği gözlemlenmiş.

Gürültünün kişi sağlığa etkileri sıralanacak olursa:

1. İşitme duyusu ve yollarında zararlara yol açar.

2. Gürültünün kişilerde huzursuzluk, uykusuzluk, sinirlilik konsantrasyon bozukluğu gibi etkileri vardır.

3. Çalışma etkinliğini azaltır, düşünmeyi engelleyebilir. Bellekle ilgili çalışmalar, sözcük öğrenme amacıyla yapılan çalışmalar gürültüden etkilenmektedir. Öğrenme yaşantılarının olumsuz etkilenmesi özellikle okullarda belirgindir. Gürültü kirliliği bölgesine yakın olan okullarda gürültünün öğrenme etkinliğinde azaltıcı etkiler yaptığı gözlemlenmiştir. Okuma, anlama, öğrenme düzeyini azalttığından okul sağlığı açısından da önemlidir.

4. Karakter değişikliklerine neden olabilir. Eğilimi olanlarda sorunların ve bunaltıların ağırlaşmasına yol açar. Çabuk sinirlenme ve kızgınlığa yol

Agora Bilim Pazarı

Middlesex

*2003 PULITZER EDEBİYAT ÖDÜLÜ

*21. YÜZYILIN EN İYİ 12 ROMANI SEÇKİSİNDE
BBC’nin 2015 yılında dünyanın önde gelen kitap eleştirmenleri arasında yaptığı anketin sonucu

*ÖLMEDEN ÖNCE OKUMANIZ GEREKEN 1001 KİTAPTAN BİRİ

Ben iki kez doğdum: İlkinde 1960 yılının Ocak ayında, Detroit için inanılmaz derecede dumansız bir günde kız olarak ve daha sonra tekrar 1974 yılının Ağustos ayında Petoskey’de bir acil kliniğinde, ama bu defa ergenlik çağında bir delikanlı olarak.

Bu cümleyle başlıyor, içinde bulunduğumuz yüzyılın en büyük romanların biri olarak gösterilen Middlesex. Kuşaklar boyunca ondan ona geçip sonunda küçük bir kızın, Calliope Stephanides’in bedeninde çiçeklenen bozuk bir genin hikayesi bu. Genin yolculuğunun sonlandığı yerde, Calliope’nin kendi yolculuğu başlıyor, karşısında ise o yaman soru: Bizi biz yapan şey nedir; genlerimiz mi, seçimlerimiz mi? Ve böylece dinlemeye başlıyoruz Stephanides ailesinin Osmanlı Bursası’ndan Henry Ford’un Detroit’ine uzanan, çağın tüm gelgitlerinden nasibini almış seksen yıllık büyüleyici öyküsünü. Koza Han, İzmir yangını, hayalleri taşıyan dökük gemiler, fabrika dumanları altında kıpırdanan Detroit, içki yasağı, ayaklanmalar, onca hayal kırıklığına rağmen tükenmeyen olasılıklar… Sonunda birleşip Calliope Stephanides’i oluşturacak tüm parçalar.

Eugenides dokuz yılda yazdığı Middlesex’te üç kuşak ve iki kıtaya yayılmış bir aile hikâyesini tabulara ve dogmalara alaycı bir dille karşı çıkarak, inanılmaz bir akıcılıkla anlatıyor. Bugüne kadar 35 dilde yayımlanan ve üç milyonun üstünde okura ulaşan Middlesex, bir modern zamanlar destanı. Ve tüm destanlar gibi, kahramanlarının hikayesinden çok daha fazlasını söylüyor bize.

Devamını Göster

₺350.00

Satın Al Tüm Ürünler

Açar.

5. Aralıklı ve ani gürültü kişide ani adrenalin deşarjı yaratarak kalp atış oranını, solunum sayısını, kan basıncını arttırmakta, dikkat azalması, uyku düzeninde bozulmalara neden olabilmektedir. Ani gürültüde kalp hızı artmakta, gözbebeklerinde dilatasyon olmaktadır.

Ek olarak gürültü kirliliğinin çevreye verdiği zararlardan bahsedelim biraz. Kirliliğin tabii ki çevreye, insan dışındaki canlılara da zararları vardır. Sürekli ve yüksek seviyede olan gürültü doğal yaşam alanlarında da stres oluşturur. Yaşanabilirliği azaltır, doğal işleyişte sorunlara yol açabilir. Hayvanların iletişim kurma, yön bulma ve üreme davranışlarını kötü etkileyebilir. Çevresel seslere bağımlı canlılar daha fazla mağduriyet yaşarlar. Yönlerini kaybedip yaşam alanlarını terk edebilir, iletişim sorunu sebebiyle birbirlerini kaybedebilirler. Deniz ve okyanuslardaki deniz yolu ulaşımının oluşturduğu gürültü kirliliği de çevre ve diğer canlılar için sorun teşkil eder. Özellikle bazı su altı canlılarının iletişim ve beslenme davranışları olumsuz etkilenebilmektedir. Gürültü kirliliğinin ekosistemlerde denge bozulmasına sebep olabileceğini, canlıların yaşam alanlarına zararlar verebileceğini açıklamış olduk.

Gürültü kirliliği aynı zamanda ekonomik açıdan da şehir ekonomilerine zarar vermektedir. Gürültü kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde ev, arsa fiyatları düşebiliyor. İstisnalar olsa da insanlar seçim yaparken gürültü kirliliğini dikkate alabiliyor. Gürültü kirliliğine bağlı sağlık sorunları arttıkça sağlık harcamaları da artıyor, yeni giderler ortaya çıkıyor. Trafik sesleri de yaşam kalitesini düşürüyor. Kısacası gürültü kirliliği uzun vadede ekonomik ve sosyal sorunları arttırıyor.

Gürültü kirliliğinden daha az zarar görmek karşı alabileceğimiz bazı önlemler ve yapabileceğimiz bazı şeyler var. Bu konuda geliştirmelere açık olunmalıdır.

Gürültü kirliliği küçümsenmemesi gereken önemli bir çevre sorunudur. Bireysel anlamda kişiler yapı içi gürültülerini azaltabilirlerse buna bir adım da olsa yaklaşmış oluruz. Sessiz ev aletleri tercih etmek, yüksek sesli müzik veya video izlememek, toplu yaşam alanlarında çevreyi rahatsız etmeyecek hareketlerde bulunmak bu duruma yardımcı olabilir. Yüksek sesli ortamlarda kulak tıkacı kullanılabilir, kulak üstü ses önleyici kulaklıklar takılabilir. Rahatsız edici sesler bildirilmelidir. Hiçbir gürültü kirliliğine uzun süre maruz kalınmamalıdır.

Kentsel anlamda gürültü kirliliğini azaltmak ve önlemek için çaba gösterilmelidir. Ulaşım yollarının yaşam alanlarından uzak yapılması, ses bariyerlerinin kullanılması etkili olacaktır. Toplu taşımanın desteklenmesi, fabrikaların daha sessiz cihazlar tercih etmesi veya yalıtım kullanması gürültüyü azaltmak da etkili olacaktır. Devletin de yasal olarak şehirlerde gerekli denetimleri yapması, çevrenin de sağlığının düşünülmesi gerekmektedir. Buna uygun yasal düzenlemelerin yapılmasında gürültü kirliliğinin ciddiyetinin benimsenmesi önemli rol oynayacaktır. Bu durum toplumun hayat konforu, yaşam refahı açısından önemlidir.

Gürültü kirliliği, çoğu zaman fark edilmeden günlük yaşamın bir parçası haline gelen ancak uzun vadede insan sağlığı, çevre ve şehir yaşamı üzerinde ciddi olumsuz etkilere yol açan önemli bir çevre sorunudur. Yapılan incelemeler, gürültünün yalnızca rahatsız edici bir ses olmadığı; fiziksel, psikolojik ve sosyal boyutları bulunan çok yönlü bir sorun olduğunu göstermektedir.

Gürültü kirliliğinin önlenebilmesi için bireylerin bilinçlendirilmesi ve bilinçli davranması; şehirlerin planlanma sürecinde gürültü faktörünün dikkate alınması, yasal düzenlemelerin etkin şekilde uygulanması gerekmektedir. Bu unsurların birlikte ele alınmaması durumunda, gürültü kirliliğinin şehir yaşamında giderek daha büyük bir sorun haline gelmesi kaçınılmazdır.

Sonuç olarak, gürültü kirliliğiyle mücadele yalnızca belirli kurumların değil, toplumun tüm kesimlerinin ortak sorumluluğudur. Bu konuda atılacak her adım, daha sağlıklı, daha huzurlu ve yaşanabilir şehirlerin oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. Bu nedenle gürültü kirliliğinin önlenmesi, çevrenin korunarak gelecek nesillere aktarılması anlayışının ve yaşam kalitesinin artırılmasının temel unsurlarından biri olarak değerlendirilmeli, dikkate alınmalıdır.

İncelemek isteyenler için kaynakçalar belirtilmiştir.^{[1], [2], [3], [4], [5]}