Gökyüzünde Aniden Kaybolan Yıldızlar

Uluslararası bir araştırma ekibi tarafından yürütülenVASCO projesinde, gökyüzünde zaman içinde kaybolan yıldızların (daha doğru ifadesiyle kaybolan cisimlerin) tespit ve analizi için, halka açık ve en eskisi 1950’lere kadar uzanan gökyüzü görüntü verileri kullanıldı. “Yüzyıllık Gözlemler Süresince Kaybolan & Görünen Işık Kaynakları” (VASCO) projesi çerçevesinde, 1950’lere ait askeri gökyüzü kataloglarında bulunurken günümüz gökyüzü incelemelerinde görülmeyen cisimler özellikle aranıldı. Ekibin bu projede aradığı fiziksel göstergeler arasında Samanyolu’nda kaybolan yıldızlar vardı.

Bir yıldız, ömrü dolduğunda ya çok yavaş bir değişimle beyaz cüceye dönüşür ya da süpernova olarak bilinen ani bir patlama ile parçalanır. Bir yıldızın aniden kaybolması ise ya yeni bir astrofizik olgusuna ya da Dünya dışı akıllı yaşam (ETI) faaliyetlerine bağlanabilir. Gerçekten de böyle bir durumun, Dünya dışı akıllı yaşamile ilgisi olmayan tek açıklaması, aşırı nadir görülen başarısız süpernova olayı olabilir. Başarısız süpernova, devasa kütleli bir yıldızın herhangi görünür bir patlama olmadan karadelik oluşturması olayıdır. Araştırmacıların Dünya dışı akıllı yaşama ait aradıkları diğer fiziksel göstergeler ise yıldızlar arası iletişim lazerleri ve Dyson küreleridir. Dyson küresi kavramı, bir yıldızın enerjisini toplamak için onun etrafına örülen dev bir yapıya dair bir tahmindir (henüz böyle bir yapı gözlemedik).

Araştırmacılar mevcut verilerdeki 150.000 aday gök cisminin %15'ini dikkatle incelediler ve yaklaşık 100 kırmızı geçişken (gökyüzündeki çok değişken cisimler veya olaylar) buldular. Bu cisimlerden bazıları çok kısa sürede yaklaşık 8-9 kadirlik bir parlama (1000 katlık bir parlaklık değişimi) gösteriyordu.

Ayrıca şu duruma önemle dikkat çekiyorlar:

Şu an araştırmacılar yapay zekadan faydalanan bir halk destekli bilim projesi düzenlemenin mümkün olup olmadığını değerlendiriyorlar. Eldeki verilerden tespit edilen 150,000 aday cismin tamamının incelenebilmesi için, görsellerdeki anomaliliklerin tanımlama sürecini hızlandırmak zorundalar.

Kaybolan Yıldızlar Ne Olabilir?

Yazarlar bu sonuçlar için 4 olası tahminde bulunmuş:
1) Tespit edilen obje 69 yılda 4-4.5 kadirlik değişim geçiren bir değişen yıldız olabilir.
2) 1950'deki pozlama sırasında flare geçiren bir M yıldızı olabilir.
3)Plakadaki çizikten (gözlem hatası) kaynaklanabilir ama noktasal olduğundan pek olası görünmüyor.
4) Cisim çok yakın ve çok sönük, kırmızı ve uzaydaki hızı yüksek bir yıldız olabilir. Böylelikle 69 yılda ciddi bir yer değiştirme yaşamış olabilir. Fakat bu kadar hızlı hareket eden pek yıldız gözlenmediğinden bu da pek olası görünmüyor

VASCO projesi, SETI (Dünya dışı akıllı yaşam arayışı) ile benzer amaçlar güdülerek başlatılmış. Fakat henüz bu konuda elde bir şey olmadığını da kendileri belirtmişlerdir.

Dipnot:Başlıkta verilen "aniden" kavramı, astronomik olaylar göz önüne alınarak yorumlanmıştır. 69 yıl gibi bir süreç, biz insanlar için oldukça uzun bir süre gibi görünse de astronomik bir olay için "aniden" sayılabilecek kadar kısa bir süreçtir. Bu nedenle, başlığın bir yanıltmaca gayesi gütmediğini, tam aksine bu noktaya dikkat çekmeye çalıştığını ayrıca belirtmek isteriz.

Bahsedilen makale The Astronomical Journal’da 12 Aralık 2019 tarihinde yayınlanmıştır.

Çevirmen: Ogün Tuzcuoğlu
Düzenleyen ve Geliştiren: Ögetay Kayalı

Referanslar
1. EurekAlert, Short-lived light sources discovered in the sky, <https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-12/su-sls121219.php>
2. Villarroel, B. et al. (2019). The Vanishing & Appearing Sources during a Century of Observations project: I. USNO objects missing in modern sky surveys and follow-up observations of a "missing star". The Astronomical Journal.