Gazali'nin Nedensellik Eleşirisindeki Mantık Hatası

Hepinizin bildiği Gazali'nin meşhur nedensellik eleştirisi der ki: Ben pamuğu her yaktığımda pamuk kararıp yanıyor ama pamuğun kararıp yanmasının sebebinin ateş olduğunu bilemem olaylar birbiri ardınca gerçekleşiyor diye önceki sonrakinin sebebi olamaz.Dolayısıyla pamuğun yanmasının tek ve nihai sebebi Allah'tır ateş ise epifenomendir(Neden sonuç ilişkisindeki etkisiz eleman).Bilim ise bize şunu diyor:Yanma reaksiyonu bir ekzotermik tepkimedir.Pamuğun yanma tepkimesinin başlayabilmesi için gereken enerji aktivasyon enerjisisidir.Bu eşik aşılırsa pamuk yanar.Gazaliye göre bahsettiğim bilimsel açıklama bir epifenomendir.Bizim yanma tepkimesi için eşik enerjisinin üstünde bir enerji gerekir dememiz sahte kolerasyondur(Hatalı neden sonuç ilişkisi örneğin şehirleşme arttıkça leyleklerin sayısı azaldı aynı zamanda doğum oranları da azaldı o zaman çocukları leylekler getiriyor olmalı sahte kolerasyondur.Çünkü şehirleşme hem leyleklerin sayısını azaltmış hem de kadınlar da fabrikada çalıştığı için daha az çocuk yapmış dolayısıyla şehirleşme hem leylek sayısını azaltmış hem de doğum oranlarını azaltmıştır). Allah pamuğu yakar aynı zamanda da eşik enerjisini tamamen bağımsız olarak aştırır.Biz de eşik enerjisi geçildiğini gözlemlediğimiz için yanma için belirli bir enerji gerekir deriz der gazali'nin mantığı.

Ancak burada gözden kaçan bir nokta vardır.Bilimin öngörü gücü, bilim der ki şu bilgi doğruysa şunu öngörüyorum gerçekten de o öngörü doğru çıkar (Çıkmazsa teori gözden geçirilir).Örneğe dönecek olursak bilim der ki eğer ben katalizör kullanırsam eşik enerjisi düşer.Deney yaptığımızda gerçekten de katalizör sonucu pamuğumuz daha düşük bir sıcaklıkta yandığını görürüz.Bu durumda şöyle bir savunma yapabilir Gazali'yi savunanlar e tamam pamuğu yine Allah yakıyordur ama aynı zamanda katalizörden bağımsız olarak bu sefer daha düşük bir enerjide yakıyordur derler.Peki, bilim der ki yanma tepkimesi için oksijen gerekir eğer oksijen yoksa yanma gerçekleşmez.Deney yaptığımızda gerçekten de pamuğun yanmadığı görülür.Bu sefer de yine belki Allah'ın canı istemedi ve yakmadı ama epifenomen olarakta oksijensizliği gösterdi derler.Fark ettiniz mi Gazali'nin varsayımı eğer doğruysa Allah'ın epifenomenleri mecburen birbirini doğrulayacak, tutarlılık gösterecek bir ilişki içerisinde olmalı.O halde Allah her evrene müdahale edişinde önce ki epifenomenlerle örtüşecek bir fiil yapmak zorunda kalıyor.Eğer örtüşmeyecek bir epifenomen kullanırsa bilimsel kanunlar çöker.Hiçbir zaman metafiziksel bir şey gözlemlediğimize göre yani her şey fizik kanunlarına göre oluduğuna göre Allah mecburen epifenomenlere uymak zorunda kalarak fiil yapıyor.Bu Allah'ın sonsuz güçlü istediğini yapabilen sıfatlarıyla uyuşmadığı için Gazali'nin mantığını çökertmiş olur.Peki tanrısı sonsuz güçlü olmayan bir kişi böyle bir mantık kurabilir mi? Kuramaz çünkü söz konusu tanrı kendi uydurduğu epifenomenler ağına mahkum olduğundan epifenomenler artık onun dahi uymak zorunda olduğu kanunlara dönüşmüştür dolayısıyla tanrı her şeye müdahale eder her şeyin sebebi tanrıdır fikri yerine tanrı belirli kanunlar yaratmıştır ve yarattığı evrendeki olaylar da bu kanunlarla neden sonuç ilişkisi içindedir demek daha mantıklıdır.