Bilincin Anlaşılmasının İmkansızlığı Üzerine

Yastık, yastıktır; çünkü yastık, yastık olmayan diğer şeyler değildir. Yastığı yastık yapan özellikler, yastığın etrafındaki diğer nesnelerde olmadığı için yastık dediğimiz nesnenin özelliklerini taşıyan ve yastık olmayan bir başka nesnenin yastıkta olmayan özelliklerini taşımayan nesnelere "yastık" denir. Kısacası "yastık", kendine özgü özellikleriyle "diğer" nesnelerden ayrılan ve "diğer" nesnelerden bir noktada farklı özelliklere sahip olan bir nesnedir. Lâkin eğer ki her şey "yastık" olsaydı, yastığı diğer nesnelerden ayırt edecek hiçbir özelliği olmazdı ve bu yüzden yastığın doğasını anlamamız, ne olduğunu, neye benzediğini açıklamamız veyahut herhangi bir sıfat ile nitelendirmemiz mümkün olmazdı.

"Yastık" kelimesini tanımlayalım; yastık, yatarken kafanın altına koyulan veya otururken oturulan yerin üstüne ya da sırtın arkasına yerleştirilen, komforu artıran yumuşak ve rahatlığı artırıcı bir mobilyadır. Bu tanım, kabaca, günümüzde kullandığımız "yastık" nesnesinin tanımıdır. Ama eğer ki evimizdeki perdeler de yastık olsaydı, o zaman yastığın tanımı değişirdi ve daha kapsayıcı olurdu. Yukarıda verilen tanımın üzerine, pencerelere asılan, gün ışığını kontrol etmek ve gizliliği sağlamak için kullanılan bir mobilyadır tanımını eklememiz gerekir. Eğer sandelye de yastık olsaydı gene yastığın tanımını bir kademe daha genişletmemiz gerekirdi. Şimdi etrafımızdaki her şeyin yastık olduğunu düşünelim; masa, sandalye, kitaplar, elektronik aletler, halı, dolap, odamızdaki her şey yastık olsun. Bu durumda yastığın ne olduğunu tanımlamamız oldukça zorlaşır ve çok daha kapsayıcı, uzun ve çetrefilli bir tanım gerekirdi. Bunun sebebi yastığı karşılaştırabileceğimiz ve bu sayede diğer nesnelerden ayırt edebileceğimiz özelliklerinin azalmış olmasıdır. Bir nesneyi ne kadar farklı nesneyle karşılaştırırsanız o nesneyi o kadar spesifik ve distinktif bir şekilde tanımlayıp, ne olduğunu, ne olmadığı sayesinde anlarsınız. Yastık yastıktır çünkü yastık, yastık olmayan diğer şeyler değildir. Bir nesneyi ne kadar az şeyle karşılaştırabilirseniz o kadar zor tanımlar ve ne olduğunu anlarsınız. Şimdi de kelimenin tam anlamıyla her şeyin "yastık" olduğunu düşünün. Etrafınızdaki her şey, bütün hayvanlar, ağaçlar, dağlar, dereler, gezegenler, yıldızlar, insanlar, her şeyi zihninizde "yastık"a dönüştürün. Bilinen her şeyin yastık olduğu bu durumda yastığı nasıl tanımlayabiliriz? Cevap, tanımlayamayız. Çünkü kıyas yapabileceğimiz, diğer nesnelerde olup da yastıkta olmayan veya yastıkta olup da diğer nesnelerde olmayan hiçbir şey yoktur, her şey yastıktır ve yastık her şeydir. "Her şeyin" yastık olduğu bir durumda yastığı tanımlamak için kullanabileceğimiz tek kelime "her şey" dir, ki "her şey"i tanımlamak veyahut bir sıfat atfetmek mümkün değildir. "Her şey" nedir diye sormak bir anlam ifade etmez çünkü "her şey", her şeydir. Başka bi şekilde ifade edilemez çünkü bir değili yoktur. Kıyas yapabileceğimiz, "her şey" de olup da "her şey" dışındaki bir şeyde var olan (ki "her şey" dışında tanım gereği bir şey olamaz, olduğu an o şey de "her şey"in zorunlu bir parçası olur) herhangi bir özellik bulamayız çünkü var olan her şey "her şey"in bir parçasıdır, o halde "her şey" yalnızca her şeydir.

İş kendi bilincimizi anlamaya geldiğinde de durum aynıdır. Bilincin ne olduğunu, bilince neden sahip olduğumuzu anlayamayız, bunun sebebi ne olduğunu tanımlayamamamızdır. Bir şeyin doğasını anlamak için o şeyi ilk önce tanımlamamız gerekir ancak "her şeyi" tanımlamanın ve bu sayede doğasını anlamanın imkansızlığı gibi kendi bilincimizi tanımlayabilmemizin de bir mümkünatı yoktur çünkü "bilinç" her şeydir. Bütün hissiyatlar, duygular, düşünceler, fikirler, acılar, görseller, sesler, tatlar, kısacası her türlü deneyim, beynimize çeşitli aracılarla ulaşan sinyallerin yorumlanmasıdır ve her birimizin gerçekliği bu yorumlamaların farkındalığıdır yani bilinçtir ve bunun ötesinde hiçbir şey yoktur. Evrendeki "her şey", bu yazıyı okduğunuz cihaz, doğanın kendisi, bütün insanlar ve soyut düşünceler, bunların hepsi bilinçli farkındalığımızın ürünü olup, farkında olup olabileceğimiz her şey bilincin birer parçasıdır ve bilinci tek başına ele aldığımızda "bilinç" her şeydir. "Her şey"i tanımlamak, neye benzediğini bilmek ve anlamak imkansızdır bu yüzden bütün gerçekliğin eşiti olan bilinci de anlamak imkansızdır. Bir insanın sorduğu; neden varım, neden düşünüyorum, neden bilinç sahibiyim, bilincim neden şu an bilinci taşıdığım bu bedende zuhur etti, gibi sorular, bilincin kendini sorgulamasıdır ancak bu sorgulamanın sonu hiçbir yere varmaz, çünkü bu, "her şey" neden her şey, "her şey" neden var, "her şey" neden yok gibi sorular sormaktır ve bu soruların da bir cevabı yoktur. Bu sorulara verebileceğimiz en kapsamlı ve tek cevap; "her şey" her şeydir. Bu cevaptan ötesi olamaz çünkü bu cevaba herhangi bir şey daha eklemek isterseniz o zaman "her şey"i "her şey"in dışında,"her şey"de olmayıp "her şeyin" dışında olan bir şeyle karşılaştırmanız gerekir ki "her şey"in dışında eğer ki bir şey varsa o da zorunlu olarak "her şey"in bir parçası olur. Bilinç, bilebildiğimiz ve farkında olup olabileceğimiz her şeydir, o halde "bilinç" bilinçtir ve "bilinç" her şeydir. "Bilinç" nedir sorusu bilincin kendine sorduğu bir sorudur ancak ne olduğunu anlaması için kendisi dışında var olan kıyas yapabileceği başka bir şeye ihtiyacı vardır ama "her şey" bilinç olduğu için kendisi dışında bilebilecği hiçbir şey yoktur ve bu yüzden kıyas yapılamaz, kıyas yapılamadığı için ortaya bir tanım çıkamaz ve ortaya bir tanım çıkamadığı için de bilinci, anlamlandıramaz veya herhangi bir şekilde ne olduğunu tanımlayamayız.

Anlamlandırılamamalı ve tanımlanamamalıdır da çünkü anlamlandırıp tanımlanabilmesi için "bilinç"in dışında başka bir şeye başvurulması gerekir ve o başka bir şeyin de var olması için gene "bilinç"in bir parçası olması gerekir. "Bilinç" doğası gereği aynı "her şey"in tanımlanamaması gibi tanımlanamamalıdır, "bilinç"in tanımlanamaması "bilinç"in en temel özelliğidir. "Bilinç", "bilinç"in kendisiyle tanımlanamaz, aynı "yastık" örneğinde olduğu gibi, "yastık"ı tanımlamak istiyorsak "yastık"ı, "yastık" olmayan başka bir nesneyle mukayese etmek zorundayız, var olan her şey "yastık" olsaydı ve "yastık" dışında hiçbir şey var olmasaydı yani "yastık" her şey olsaydı, "yastık"ı herhangi bir şekilde tanımlamak mümkün olmazdı. "Bilinç", yastık örneğindeki gibi her şeydir ve "her şey" ancak her şey olabilir. Başka bir tanımı olamaz. Bilinçlisin çünkü bilinçlisin. Bilincin sahip olduğun bedende zuhur etti çünkü "her şey"in var olabilmesi için bütün varlığın var olması gerekir ve o bütün varlık "bilinç"tir ve varlığın, gerçekliğin kendisi "bilinç"tir, bu yüzden bilincin kendine neden var olduğunu sorması, kendini tanımlaya çalışması, neden sahip olduğu bilince sahip olduğunu bilmesi mümkün değildir. "Her şey" neden her şeydir? Çünkü "her şey" her şeydir ve "her şey"in yokluğu düşünülemez, bilincin de yokluğu düşünülemez çünkü "her şey" bilinçtir ve "bilinç" her şeydir.

Bilicin kendisiyle bilinci tanımlayamayız, bilincin dışında bilinci kıyaslayabileceğimiz farklı bir şey olması gerekir ama eğer ki her şey bilinç ise bilinci, bilincin dışında herhangi bir şey ile kıyaslayamayız çünkü tanım gereği o "şey" bilincin dışında var olamaz. Bilinci açıklamak için kullanabileceğimiz yegâne araç bilincin kendisidir ve bilinci bilincin kendisiyle açıklamak veya herhangi bir şekilde tanımlamak bizi istemsizce döngüsel muhakemeye sürükleyeceğinden ötürü mümkün olmaz.

Sinan Ertaş 05.03.2026