Beynimizin Sınırları

Evrenimizde en çok neyi ilginç buluyorsunuz desem ne cevap verirsiniz? Eminim her birimizin fazlasıyla cevabı var bu soruya. Fakat fikrimce, en ilginç makinenin yanına bile yaklaşmadı çoğumuz düşünürken: Beyin.

İnsanoğlu olarak etrafımızdaki nesne, canlı ve olayları anlama konusunda gösterdiğimiz çaba övülesi ve kayda değer bir çaba olsa da neden bu anlamlandırma sürecine kendimizden, kendi beynimizden başlamadığımızı anlamak teorik olarak güç. Ama pratik anlamda düşünürsek bilim insanlarının-genel olarak- beyne diğer alanlar kadar önem vermemesinin nedeni oldukça açık. Bilinmezlik. Elimizde bulunan onca teknolojiye rağmen nasıl düşünce oluşturduğumuz bile tam olarak açıklanabilmiş değil. Beynimiz elimizdeki en paha biçilemez, en güçlü alet ve maalesef insanlık olarak nasıl kullanacağımızı bilmiyoruz. Peki beynimizin ne kadarını kullanıyoruz? Ne kadarını kullanabiliriz ve beynimizin belli bir kapasitesi var mı?

Bu sorular üzerine düşünmek beni rasyonalizm anlayışına yöneltti. Rasyonalizm, doğru bilgi kaynağının zihnimiz olduğunu ve tüm bilgilerin zihnimizde zaten bulunduğunu benimseyen felsefi bir anlayış. Bu anlayış doğrultusunda çıkarım yapmak beni bir kararsızlığa sürükledi. Açıklamak gerekirse, bu akıma göre tüm bilgiler zihnimizde ve aslında "öğrenmek" diye bir kavram yok, "hatırlamak" var. Zaten bildiğiniz bir bilgiyi hatırlamak. Yani aslında zeka seviyesi şeklinde belirtilen ve bu konuda var olan kıyaslama bir potansiyel kıyaslaması değil, hatırlama konusunda bir kıyaslama. Örnekleyecek olursak, zeka seviyesi en düşük insana yeteri kadar bilgi "hatırlatabilirseniz", zeka seviyesi en yüksek insanla eşitleyebilirsiniz. Ve bu durum "yetenek" kelimesini de yok eder belki de. Belki de yetenek olarak nitelendirdiğimiz beceriler sadece beynimizdeki engin bilgi denizinde unutmadığımız kısımlar. Örneğin matematikte doğuştan çok beceri sahibi olan bir çocuk zihnindeki matematik bilgilerini unutmadığı için o düzeyde. Eğer başka biri de o bilgileri hatırlarsa onun düzeyine ulaşabilir ve bu durum onun yeteneğinin eşsiz, özel yönünü ortadan kaldırır.

Bu düşünce hepimizin aynı beyin kapasitesine sahip farklı oranlarda kullanan insanlar olduğumuzu savunuyor. Peki siz ne düşünüyorsunuz? Bu bilgilerin hepsini hatırladığımızda ne tür bir bilgelik düzeyine erişeceğiz? Rasyonalizm akımını mantıklı buluyor musunuz?