Eski Dünya Maymunları ve İnsanlarda Beynin Evrimi: İri Beyinlerimiz Nereden Geliyor?

İnsan beyninin evrimine dair bugüne kadar hazırlanmış en harika grafiklerden birini Türkçeye kazandırmak istedik. Bu grafikte beynin büyümesi, birçok diğer grafiktekinin aksine "zincirleme" olarak değil, Eski Dünya Maymunları ve onlardan ayrılarak evrimleşen, bizim de içinde bulunduğumuz Kuyruksuz Maymunlar'a ait bir evrim ağacı üzerinde gösterilmiştir. Dahası, beynin farklı parçalarının farklı oranlardaki evrimi vurgulanmıştır.

University of Jena

Unutulmaması gereken en kritik nokta şudur: Beyin büyüklüğü, tek başına anlamsızdır. Eğer ki beyin büyüklüğü zekanın doğrudan göstergesi olsaydı, 8000 cc'lik beyniyle sperm balinaları, şu anda galaksimizi kolonize eden tür olurdu. Biz insanların beyni, sadece 1300 cc civarında bir hacme sahiptir! Ancak bir balinanın dev beyni, dev vücuduna oranlandığında ortaya çıkan sayı, insanın beyninin vücuduna oranına göre çok daha küçüktür. Büyük bir vücut, büyük bir beyin gerektirir; çünkü daha iri bir vücudu yönetmek zordur. Ancak ne zaman ki beyin büyüklüğü, vücut büyüklüğüne göre daha büyük hale gelmeye başlar; o zaman zekanın fazladan öne çıktığını ve beynin evriminin yan ürünü olarak hayalgücü, yüksek düşünsel fonskiyonlar, bilinç, duygular gibi çok sayıda bilişsel özelliğin de geliştiği görülmektedir. İnsan evriminde olan başlıca budur: Türümüzün atalarının beyni, vücut oranlarına göre fazlasıyla irileşmiştir.

Sadece bu da değil! İleri düzey bilişsel fonksiyonlarımızı kazandıran frontal lobun, diğer loplara oranla büyüklüğü de çok önemlidir. Tıpkı beynin göreli büyüklüğü gibi, bu lopun göreceli olarak irileşmesi de bir türün zekasını katlayarak arttıran unsurlardan birisidir.

İşte bu görsel, bu süreci tek bir karede göstermeyi başarması bakımından son derece önemlidir. Bu konuyu daha iyi anlamak için, konuyla ilgili olarak İnsanlarda Körelmiş Bir Yapı: Çeneyi Çalıştıran Kaslar ve İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir? başlıklı yazılarımızı okuyabilirsiniz.