Fizikte hiçlik kavramını incelerken felsefi mutlak yokluk ile fiziksel boşluğu birbirinden ayırmamız gerekir. Maddenin, enerjinin, uzay ve zamanın, hatta doğa yasalarının dahi bulunmadığı mutlak bir hiçliğin fiziksel bir gerçeklik olarak var olduğuna dair hiçbir kanıtımız yoktur. Fizikçilerin boşluk dediği kuantum vakumu ise gerçektir ancak bu durum mutlak bir yokluk değil, doğanın en düşük enerjili ve oldukça hareketli temel durumudur.
Hiçliğin var olup olmadığını nasıl anlayacağımız sorusu tam da bu ayrımda düğümleniyor. Bir kutu alıp içindeki bütün havayı, tozu, atomları ve hatta sızan tek bir ışık fotonunu bile dışarı pompaladığımızı hayal edelim. Ay sonundaki banka hesabımız gibi tertemiz bir sıfıra ulaştığımızı düşünebiliriz fakat atom altı dünya bizim bu sezgilerimize pek kulak asmaz. Heisenberg belirsizlik ilkesi gereği bir alanın enerjisi ve zamanı aynı anda kusursuz bir kesinlikle sıfır olamaz. Bu yüzden en mükemmel boşlukta bile kuantum alanları durmaksızın titreşir, parçacık ve karşıt parçacık çiftleri anlık olarak belirip birbirini yok eder. Biz bu durumu Casimir etkisi gibi son derece zarif deneylerle bizzat laboratuvarda ölçüyoruz. Birbirine mikron düzeyinde yakın iki nötr metal plakayı vakuma yerleştirdiğinizde, plakaların dışındaki dalgalanmalar içeridekilerden fazla olduğu için plakalar birbirine doğru itilir. Yani boşluk, nesneleri itecek kadar fiziksel ve ölçülebilir bir etki yaratır.
Peki bu durumdan kalıcı bir şey meydana gelebilir mi? Doğru koşullar altında evet, meydana gelebilir. Örneğin vakuma çok yüksek bir elektrik alanı uygulandığında sanal parçacık çiftleri birbirini yok edemeden ayrışır ve gerçek parçacıklara dönüşür. Benzer şekilde kara deliklerin sınırında gerçekleşen Hawking ışımasında, vakum dalgalanmasıyla oluşan parçacıklardan biri içeri düşerken diğeri gerçek bir parçacık olarak uzaya kaçar. Kozmolojide de evrenin başlangıcına dair bazı kuantum yerçekimi modelleri, benzer bir tünelleme süreciyle uzay ve zaman dokusunun kendiliğinden ortaya çıkmış olabileceğini öngörür.
Buradaki kritik sınır şudur, eğer kuantum dalgalanmasıyla bir şey ortaya çıkıyorsa, orada zaten kuantum yasaları ve bir potansiyel mevcuttur. Yani fizik bize felsefi anlamda bir hiçlikten değil, fiziksel bir vakum potansiyelinden bahseder. Dolayısıyla mutlak hiçlik doğada gözlemleyebileceğimiz bir şey değildir, kuantum boşluğu ise her an bir şeyler doğurmaya hazır bir enerji zeminidir.
Kaynaklar
-
Mariusz Tabaczek. Vacuum Genesis And Spontaneous Emergence Of The Universe From Nothing In Reference To The Classical Notion Of Causality And Creation Ex Nihilo. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı