Otomobillerin çarpışma anında akordeon gibi büzülmesi veya parçalanması bir tasarım zaafı değil, ölümcül kinetik enerjiyi yolcunun bedeninden uzaklaştırıp metalin atomik bağlarına ve şekil değişimine harcatmak için kurgulanan bilinçli bir fedakarlıktır. Dışarıdan bakınca sapasağlam, taş gibi bir zırhın içinde olmak ilk anda insana güvenli gelebilir fakat işin mekaniği öyle çalışmıyor...
Çarpışma anında muazzam bir kinetik enerji açığa çıkar ve bu enerjinin bir yerlere aktarılması şarttır. Eğer otomobil kaskatı, hiç esnemeyen ve parçalanmayan devasa bir çelik bloktan yapılsaydı ne olurdu dersiniz... Araç bir engele çarptığı anda mikrosaniyeler içinde zınk diye dururdu. Momentumun sıfırlanma süresi neredeyse sıfıra indiğinde, ortaya çıkan korkunç negatif ivme doğrudan kabine ve dolayısıyla sizin iç organlarınıza, beyninize, boynunuza binerdi. Otomobil belki tek bir çizik bile almadan kalırdı ama içerideki yolcular o yıkıcı darbe kuvveti yüzünden hayatta kalamazdı.
İşte tam bu noktada araçların ön ve arka kısımlarına yerleştirilen ezilme bölgeleri ve darbe kutuları devreye giriyor. İnce cidarlı metal profillerin içine bilerek bükülme noktaları ve çentikler işlenir. Çarpışma başladığı anda metal, kristal kafes yapısındaki dislokasyonları kaydırarak plastik deformasyona uğrar. Yani elastik davranıp yay gibi geri fırlamaz, atomlar kalıcı olarak yer değiştirir ve o devasa enerji malzemenin katlanmasına, mikro kırılmalarına ve sürtünme ısısına harcanarak yutulur. Üstelik bu kontrollü ezilme süreci, çarpışmanın durma süresini birkaç milisaniyeden onlarca milisaniyeye uzatır. Zamanı bu şekilde esnetmek, yolcuya iletilen tepe kuvveti inanılmaz ölçüde aşağı çeker.
Tabii ki her bölge aynı şekilde dağılmaz. Ön burun, çamurluklar ve darbe kutuları enerjiyi soğurmak için adeta kendini parçalayıp yok ederken, yolcuları saran yaşam kabini tam tersine ultra yüksek mukavemetli çeliklerle rijit bir kafes olarak korunur. Ön taraf kendi bütünlüğünü feda eder ama yaşam alanı tek parça kalır.
Kaynaklar
-
N.A.Z. Abdullah vd.. A Review On Crashworthiness Studies Of Crash Box Structure. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
T.J. Reddy vd.. Thin-Walled Structural Configurations For Enhanced Crashworthiness. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı