Güneş Sistemi tarihinde Jüpiter ile Satürn birbiriyle sıra değiştirmedi, yani Jüpiter Satürn'ün, Satürn de Jüpiter'in yerine geçmedi. Ancak her iki dev gezegen de oluştukları ilk yörüngelerden milyonlarca kilometre uzağa göç ederek çok ciddi bir konum değişikliği yaşadı. Birbiriyle sıra değiştirdiği düşünülen asıl ikili ise komşuları Uranüs ve Neptün'dür. Yazılı kağıtlarında bu iki olayın birbirine karıştığını gördüğümde hep tatlı bir tebessüm belirir yüzümde, çünkü göç etmek ile birbiriyle yer değiştirmek aynı şey değildir :)
Bu devasa göçün arkasında fiziğin en temel yasalarından biri olan açısal momentumun korunumu yatar. Erken Güneş Sistemi döneminde dev gezegenler birbirlerine bugünkünden çok daha yakındı. Gezegenlerin çevresi ise henüz bir gökcismine dönüşememiş trilyonlarca buzlu ve kayalık artıkla, yani gezegencik diskiyle doluydu. Jüpiter, yanından geçen bu döküntüleri güçlü kütleçekimiyle çoğunlukla sistem dışına fırlattı. Açısal momentum kaybeden Jüpiter yavaşça Güneş'e doğru yaklaştı. Satürn ise bu döküntüleri iç bölgelere doğru savurduğu için enerji kazanarak Güneş'ten dışarıya doğru uzaklaştı.
Asıl büyük karmaşa, iki gezegenin göç ederken yörünge rezonansına girmesiyle patlak verdi. Jüpiter içe, Satürn dışa doğru ilerlerken 1'e 2 rezonansına ulaştı. Bu durum, Satürn Güneş çevresinde bir tur atarken Jüpiter'in tam iki tur atması anlamına geliyordu. Salıncakta sallanan birini her geçişinde aynı ritimle ittiğinizde salıncağın yüksekliğinin kontrolden çıkması gibi, iki devin periyodik çekimi de yörüngelerinin basıklığını aniden fırlattı.
Rezonansın tetiklediği bu çekim fırtınası, hemen arkalarındaki buz devlerinin dengesini tamamen altüst etti. Nice Modeli olarak bilinen bu sürecin simülasyonları, o dönem Güneş'e daha yakın olan Neptün'ün savrulup Uranüs'ün ötesine geçtiğini gösterir. Yani gerçek bir yer ve sıra değişimi yaşandıysa, bunu yapanlar Uranüs ile Neptün oldu. Jüpiter ve Satürn birbirlerinin sırasına geçmedi ama bütün sınıfın oturma düzenini baştan aşağı değiştirecek kadar güçlü bir kaos yarattı :)
Kaynaklar
-
K. Tsiganis vd.. Origin Of The Orbital Architecture Of The Giant Planets Of The Solar System. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Alessandro Morbidelli vd.. The Dynamics Of Jupiter And Saturn In The Gaseous Protoplanetary Disk. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı