Banach Tarski teoreminde katı bir yuvarı iki özdeş kopyaya dönüştürmek için en az beş parça gerekmesinin nedeni, üç parçanın mantıksal bir bölüşüm sınırına çarpması, dört parçanın ise yuvarın tam göbeğindeki o tek merkez noktasını çoğaltmaya yetmemesidir. Dört parça içi boş bir küre yüzeyini veya merkezi delinmiş bir yuvarı ikiye katlamaya yeter, fakat katı bir cismin merkezindeki o hareketsiz sıfır noktası beşinci parçayı zorunlu kılar.
Meseleye parçaların dağılımı açısından bakalım. Parçaları iki yeni yuvar kuracak şekilde iki ayrı gruba ayırmak zorundayız. Toplamda üç parça olsaydı, kopyalardan birine mecburen sadece bir parça, diğerine iki parça düşerdi. Katı bir yuvarın bir alt kümesini alıp sadece döndürerek ve öteleyerek tek başına eksiksiz bir yuvara dönüştüremezsiniz. Çünkü rijit hareketler mesafeyi korur, bütünün has bir alt kümesi uzayı sihirli biçimde genişletip kendi başına dolu bir yuvar haline gelemez. Dolayısıyla üç ya da daha az parçayla bu paradoksu kurmak geometrik olarak baştan elenir.
Dört parça durumunda ise tek seçenek ikiye iki bölüşmektir. İki parça birinci yuvarı, iki parça da ikinci yuvarı oluşturacaktır. İşin ilginç yanı, Raphael Robinson'ın 1947 yılında kanıtladığı üzere, içi boş bir küre yüzeyini ikiye katlamak için tam dört parça yeterlidir. Üç boyutlu uzaydaki dönmelerin oluşturduğu serbest grup iki bağımsız üreteçten doğar ve cebirsel olarak dört ana dala ayrılır. Seçim aksiyomuyla yüzey bu dört dala göre parçalandığında, dönme eksenlerinin yüzeyde bıraktığı sayılabilir sabit kutup noktaları yüzey üzerinde kaydırılarak bu dört parçanın içine yedirilebilir.
Fakat dolu bir yuvarda durum değişir. Yuvarın tam merkezinde öyle bir nokta durur ki, orijini hangi eksen etrafında döndürürseniz döndürün yerinden kıpırdamaz, dönme grubunun tüm elemanları için mutlak bir sabit noktadır. Dört parça, merkez noktası hariç yuvarın geriye kalan tüm sonsuzluğunu ikiye katlamayı başarır. Ancak o tek merkez noktasını iki farklı yeni yuvara dağıtamazsınız. Robinson bu kilitlenmeyi çözmek için o merkez noktasını tek başına beşinci parça olarak ayırdı. Dört parça merkezleri boş iki yuvarı örerken, tek bir noktadan ibaret olan beşinci parça uygun bir geometrik kaydırmayla bu eksik merkezleri tamamlamak için kullanılır.
Ortada fiziksel bir madde çoğalması yok, sonsuz noktalar kümesinin ve dönme simetrilerinin soyut bir boşluğu var. Dört parça sonsuzluğu ikiye katlamaya yetiyor gibi görünürken, merkezdeki o tek ve inatçı nokta sistemin simetrisini bozup beşinci parçayı mecburen sahneye çağırıyor.
Kaynaklar
-
Raphael M. Robinson. On The Decomposition Of Spheres. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Cesare Straffelini vd.. Minimal Banach-Tarski Decompositions. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı