İnsan zihni sonsuzluğu görsel olarak hayal edemez fakat kavramsal ve mantıksal olarak gayet net bir şekilde anlayabilir. Buradaki temel ayrım, bir kavramı zihinde canlandırmak ile onun kurallarını kavramak arasındaki farktır. Biyolojik beynimiz sonlu sayıda nörondan oluşan fiziksel bir donanım olduğu için tamamlanmış sonsuz bir nesneyi zihinsel bir resim olarak canlandıramayız, ancak mantık ve matematiksel soyutlama sayesinde onun yapısını kusursuzca tanımlayabiliriz.
Gözlerinizi kapatıp sonsuzluğu hayal etmeye çalıştığınızda zihninizin size sunduğu şey genelde sonu görünmeyen karanlık bir uzay boşluğu, bitmeyen bir yol ya da durmaksızın devam eden bir sayı sayma işlemidir. Oysa bu manzaraların hiçbiri gerçek anlamda sonsuzluk değildir, sadece algımızın sınırlarını zorlayan çok büyük sonlu durumlardır. Yani zihnimiz bir şeyi sonsuz olarak hayal ettiğini sandığında aslında sadece potansiyel sonsuzluğu, yani bitmeyen bir süreci düşünür. Tıpkı mutfaktaki tuzluğun içindeki milyonlarca taneyi aynı anda tek tek zihnimizde canlandıramayıp yine de tuzun fiziksel varlığını bilmemiz gibi, beynimiz sonsuzluğu resmedemez.
Anlamak ise sadece gözde canlandırmaktan ibaret değildir. Matematiksel olarak sonsuzluğu sadece anlamakla kalmıyor, onu sınıflandırıp üzerinde işlemler yapabiliyoruz. Örneğin Georg Cantor sayesinde sonsuzlukların bile dereceleri olduğunu, reel sayıların sonsuzluğunun tam sayıların sonsuzluğundan daha büyük olduğunu biliyoruz. Teorik fizikte de denklemlerimizde, mesela bir karadeliğin tekilliğinde ya da noktasal bir parçacığın alanında sonsuzluk çıktığında durup bir düşünürüz. Bu durum bize evrenin sonsuz olduğunu değil, kullandığımız modelin sınırına geldiğimizi anlatır. Dolayısıyla sonsuzluğu duvara asılacak bir tablo gibi izleyemeyiz ama onun çalışma prensiplerini eksiksiz kavrayabiliriz.
Kısacası zihnimiz sonsuzluğu hayal ettiğini sandığında çoğunlukla sadece devasa bir büyüklükle oyalanır, fakat aklımız soyut düşünme becerisiyle onu gayet iyi kavrar. Tabağınızdaki çorbanın atomlarını tek tek gözünüzün önüne getiremezsiniz ama çorbanın sıcaklığını ve tadını gayet iyi anlarsınız, sonsuzlukla ilişkimiz de tam olarak böyledir.
Kaynaklar
-
Ruma Falk. Infinity: A Cognitive Challenge. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Judson Chambers Webb. Mind, Number, And The Infinite. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı