Hayat kalitesinin tek bir sabit aşama ya da kategori sayısı yok. Sayı, hangi modeli veya ölçeği kullandığınıza göre değişiyor. Literatürde en sık karşılaşılanlar beş boyutlu modeller, Dünya Sağlık Örgütü'nün altı alanlı ölçeği ve Veenhoven'in dörtlü sınıflamasıdır.
Bunlar şöyle ayrışıyor:
- Felce ve Perry (1995): Beş boyut tanımlar. Bunlar fiziksel iyilik hâli, maddi iyilik hâli, sosyal iyilik hâli, duygusal iyilik hâli ve gelişim ile etkinliktir. Model nesnel göstergeleri, öznel algıyı ve kişinin kendi değerlerini birlikte hesaba katar.
- WHOQOL (DSÖ): Altı alan ve 24 alt alan içerir. Alanlar fiziksel sağlık, psikolojik durum, bağımsızlık düzeyi, sosyal ilişkiler, çevre ve inanç/maneviyattır. Kültürler arası kullanım için geliştirilmiştir, klinik çalışmalarda yaygındır.
- Veenhoven (2013): Dört "yaşam kalitesi" ayırır. Bunlar çevrenin yaşanabilirliği, bireyin yaşam becerisi, yaşamın dışsal faydası ve yaşamın içsel takdiridir. Burada ayrım iki eksene dayanır: fırsat mı sonuç mu, dış etken mi iç etken mi.
Yani "kaç aşama" sorusunun tek doğru yanıtı yok. Bir ölçeği seçtiğinizde sayı da seçilmiş olur. Ayrıca bunlar "aşama" değil, birbirine paralel boyutlardır. Bir kişi bir alanda iyi, diğerinde kötü olabilir ve toplam puan bu farkı gizleyebilir.
Hayat kalitesinin önemsiz olduğu yönündeki görüşe gelirsek, bu konu klinik pratikte hiç de lüks sayılmaz. Kronik hastalığı olan birinde tedavinin işe yarayıp yaramadığına, yalnızca laboratuvar değerine bakarak karar vermeyiz. Hastanın günlük yaşamını, ağrısını, ruh hâlini ve bağımsızlığını da ölçeriz. Hayatta kalma süresi tek başına yetmez, nasıl yaşandığı da sonucun parçasıdır.
Kaynaklar
-
David Felce, Jonathan Perry. Quality Of Life: Its Definition And Measurement. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
The WHOQOL Group. The World Health Organization Quality Of Life Assessment (Whoqol): Position Paper From The World Health Organization. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Ruut Veenhoven. The Four Qualities Of Life: Ordering Concepts And Measures Of The Good Life. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı