hermafroditlik, tek bir canlının yaşam döngüsü boyunca hem dişi hem de erkek üreme işlevlerini yerine getirebilmesi, yani her iki tip gameti de üretebilmesidir. biyolojide bu durum temelde ikiye ayrılır: aynı anda hem sperm hem yumurta üreten eşzamanlı hermafroditler ve yaşamının bir evresinde cinsiyet değiştiren sıralı hermafroditler.
çeşitlerine ve görüldüğü canlılara bakarsak, doğada sandığımızdan çok daha yaygın bir stratejidir. bitkilerin büyük çoğunluğu zaten erseliktir. hayvanlar aleminde eşzamanlı hermafroditliği en çok kara salyangozlarında, toprak solucanlarında ve bazı yassı solucanlarda görürüz. bu canlılar genelde kendi kendilerini döllemez, karşılaştıkları bir başka bireyle karşılıklı sperm alışverişi yaparlar. sıralı hermafroditlik ise omurgalılarda neredeyse sadece kemikli balıklarda karşımıza çıkar. örneğin palyaço balıkları hayata erkek olarak başlar ve gruptaki baskın dişi ölünce en büyük erkek dişiye dönüşür, buna protandri denir. lapina ve mercan balıklarında ise durum tam tersidir, önce dişi olup sonra erkeğe dönerler, buna da protogini diyoruz. memelilerde ve kuşlarda ise fonksiyonel hermafroditlik doğal bir üreme stratejisi olarak bulunmaz. insan gibi memelilerde görülen durumlar iki cinsiyetin de aktif üreme yeteneğini taşıdığı anlamına gelmez, bunlar embriyolojik ve hormonal temelli cinsiyet gelişim farklılıklarıdır.
buna neyin sebep olduğuna gelirsek, altında yatan temel mekanizma evrimsel maliyet ve kazanç dengesidir. popülasyon yoğunluğunun çok düşük olduğu veya solucanlar gibi hareket kabiliyetinin kısıtlı olduğu türlerde karşına çıkan herhangi bir bireyle çiftleşebilmek büyük bir seçilim avantajıdır. sıralı hermafroditlikte ise boyut avantajı modeli işler. küçük bir balıkken az enerjiyle sperm üretmek mantıklıyken, büyüyüp enerji depoladığında bolca yumurta üretebilen dev bir dişiye dönüşmek evrimsel başarıyı katlar. bu geçişler de çevresel sinyaller, sosyal hiyerarşi ve aromataz gibi enzimlerin kontrolündeki hormon seviyeleriyle tetiklenir.
özel video için ücret teklifiniz, aylardır burs bekleyen ve reviewer 2'nin saçma sapan revizyon talepleriyle boğuşan bir doktora öğrencisi için fena halde baştan çıkarıcı olsa da evrim ağacı'nda sipariş usulü ücretli içerik üretmiyoruz. sitede arama kutusuna hermafroditlik yazarsanız bu mekanizmaları anlatan pek çok makale bulabilirsiniz, hem de bedavaya.
Kaynaklar
-
Lukas Schärer. The Varied Ways Of Being Male And Female. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Tetsuo Kuwamura vd.. Hermaphroditism In Fishes: An Annotated List Of Species, Phylogeny, And Mating System. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı