Bir içeriği kaydettiğiniz an, beyniniz o bilgiyi edinme görevini tamamlanmış sayar. Sorun hafızanızın bozuk olması değil, kaydet butonunun yarattığı sahte tatmin duygusudur. Kaydetmek zihinsel gerilimi anında sıfırlar, gerilim bittiğinde ise o içeriği tekrar açmanız için gereken nörobiyolojik motivasyon ortadan kalkar.
Sosyal medyada kalsa bunu hemen dikkat eksikliğine, dopamin krizine ya da popüler kültürün dilinden düşmeyen travmalara bağlarlar. Klinik ortamda günün önemli bir kısmını internetten duyduğu havalı teşhislerle içeri girip kendine hastalık yakıştıranları dinleyerek geçiren biri olarak söyleyeyim, mesele pek patolojik değil. Beyin tembel bir organdır, metabolik olarak en az enerjiyi harcayacağı yolu seçer. Bir makaleyi sindirmek veya uzun bir videoyu izleyip kavramak ciddi bir glikoz ve bilişsel efor ister. Oysa kenardaki yer imi simgesine basmak bir saniye sürer. Bastığınız an beyniniz bilgiyi dış bir diske aktardığını varsayar, biz buna bilişsel yük aktarımı diyoruz. Zeigarnik etkisi yapay şekilde kırılır ve zihin o dosyayı kapatır.
Burada asıl işleyen mekanizma anksiyete yönetimidir. Bilgiyi kaçırma korkusu (FoMO), içeriği o an tüketmeseniz bile kaydettiğinizde sahte bir kontrol duygusuyla hafifler. Literatürde buna dijital istifçilik deniyor, hatta son araştırmalar bu durumu toplayıp asla tüketmeyen dijital hamster davranışı olarak ele alıyor. Kaydetme refleksi, bilginin kendisinden bağımsız bir ödül sağlar. O içeriği gelecekteki daha zeki, daha disiplinli ve sınırsız vakti olan hayali bir versiyonunuza paslarsınız. Pratikte o hayali kişi hiçbir zaman var olmaz, günün sonunda ekran karşısında pestili çıkmış sıradan bir yorgunluk kalır.
Sınırsız dijital alan aynı zamanda seçilim baskısını tamamen yok eder. Fiziksel dünyada yer bittiğinde neyi saklayıp neyi atacağınızı seçmek zorundasınızdır, dijitalde ise depolama neredeyse bedavadır. Bedava olan ve her an ulaşılabileceği sanılan bilgi, evrimsel mantık gereği zihinde değerini kaybeder. Beyin de nereye kaydettiğini bile hatırlamadığı yüzlerce yığının arasına dönmek yerine, akışta karşısına çıkan taze ve zahmetsiz uyarıcıya kaymayı tercih eder.
Kaynaklar
-
Chao Zhang vd.. Why Do “Digital Hamsters” Hoard But Never Consume? Configurational Pathways And Influencing Mechanisms Of Digital Hoarding Behaviour Among Chinese Generation Z. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Dawei Wu vd.. Digital Hoarding In Everyday Hedonic Social Media Use: The Roles Of Fear Of Missing Out (Fomo) And Social Media Affordances. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı