Algı, dış dünyadan gelen ham sinyallerin beyin tarafından pasif biçimde kaydedilmesi değil, beynin bu sinyalleri geçmiş deneyimler ve beklentilerle birleştirerek kurduğu aktif bir tahmindir. Temel ayrım duyum ile algı arasındadır. Duyum, duyu organlarındaki reseptörlerin foton veya ses dalgası gibi fiziksel uyaranları elektriksel sinyallere dönüştürmesidir. Algı ise kafatasının zifiri karanlığında hapsolmuş beynin bu sinyalleri yorumlayıp tutarlı bir dünya modeline çevirmesidir.
İnternette herkesin algıyı mistik bir sezgi veya mutlak bir hakikat gibi pazarlamasına bayılıyorum ama sinirbilimsel gerçeklik çok daha mekanik ve açıkçası biraz tasarruf odaklı. Beyin bir video kamera değildir. Duyu organlarından gelen veriler çoğu zaman eksik, gürültülü ve gecikmelidir. Beyin, bu gürültülü veriyi anlamlandırmak için öngörücü kodlama (predictive coding) ilkeleriyle çalışan bir tahmin motoru gibi davranır. Yani yukarıdan aşağıya inen beklentiler ile aşağıdan yukarıya gelen duyusal kanıtları sürekli karşılaştırır. Bizim gerçeklik sandığımız şey, beynin dış dünyayı hayatta kalmamıza yetecek kadar doğru modellediği, biyolojik olarak kontrol altında tutulan bir yanılsamadan ibarettir.
Klinikte bu mekanizmanın raydan çıktığı vakalarla uğraşırken algının ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu her gün görüyorum. Nörobiyolojik açıdan algı o kadar kırılgandır ki, dopamin iletimindeki ufak bir sapma veya duyusal tahmin hatalarının yanlış ağırlıklandırılması bütün sistemi bozabilir. Dışarıda hiçbir fiziksel ses veya görüntü yokken beynin kendi iç tahminlerini duyusal gerçeklik gibi deneyimlemesine halüsinasyon diyoruz. Kısacası sağlıklı algı ile psikoz arasındaki çizgi, beynin ürettiği varsayımları duyusal geri bildirimlerle ne kadar başarılı biçimde düzeltebildiğiyle belirlenir.
Özetle algı, nesnel evrenin eksiksiz bir kopyası değil, biyolojik sınırlar ve evrimsel hayatta kalma baskısı altında üretilmiş kullanışlı bir arayüzdür. Gözleriniz sadece fotonları yakalar, o fotonları bir yüze, bir tehlikeye veya nöbet ertesi soğumuş bir kahve kupasına dönüştüren şey beynin yorgun tahmin mekanizmasıdır.
Kaynaklar
-
Donald D. Hoffman vd.. The Interface Theory Of Perception. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Susanna Schellenberg. The Unity Of Perception. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı