OKB ile toplumsal ritüeller aslında aynı bilişsel güvenlik mekanizmasının iki farklı ucu. Zihnimiz belirsizliği ve potansiyel tehlikeleri bertaraf etmek için tekrara dayalı eylemler üretmeye evrimsel olarak oldukça yatkın. Ne var ki toplumsal ritüeller kolektif bir anlam, öngörülebilirlik ve rahatlama sağlarken, OKB bu koruyucu sistemin aşırı duyarlılaşıp kişiyi kendi zihninde izole etmesidir. Doğanın tekrar döngüleri ise bu semptomları doğrudan var etmez, yalnızca biyolojik ritimler üzerinden şiddetini dalgalandırabilir.
Bazen durup insanlığın binlerce yıldır yaptığı şeylere bakınca insan hayret ediyor. Antropolog Alan Page Fiske ve Nick Haslam'ın çalışmalarında gösterdiği gibi, kültürlerin geliştirdiği arınma, temizlenme, sınırları denetleme veya belirli sayılarla hareket etme ritüelleri ile OKB semptomlarının temaları neredeyse ikiz gibi. Beyin, potansiyel bir tehlike sezdiğinde kontrolü geri kazanmak için küçük bir kural seti yazar ve bunu tekrarlar. Sağlıklı bir toplumsal ritüelde, örneğin ortak bir ayinde ellerinizi belirlenen kurala göre yıkadığınızda grup bunu onaylar ve zihninizdeki o alarm susar, güvende hissedersiniz. OKB'de ise beynin hata izleme devresi o doygunluk ve tamamlandı sinyalini bir türlü üretemez. Eylem tamamlanır ama zihin bir türlü ikna olmaz, bu yüzden döngü baştan başlar.
Doğanın tekrar döngüleri meselesine gelirsek, burada mistik ya da doğrudan bir nedensellikten ziyade biyolojik bir etkileşim var. Zihin doğadaki mevsim döngülerini veya gece gündüz ritmini taklit etmeye çalışmaz. Fakat sirkadiyen ritimlerimiz, uyku bozuklukları ve mevsimsel ışık değişimleri, serotonin ile dopamin yolaklarını etkileyerek kaygı eşiğimizi doğrudan değiştirir. Yani doğadaki döngüler OKB'nin sebebi değildir, sadece biyolojik zeminimizi etkileyerek zihnin zaten kırılgan olan bu denetim döngüsünü tetikleyen bir arka plan oluşturur.
Özetle zihnimiz, dış dünyanın kaosu ve belirsizliği karşısında sürekli öngörülebilir güvenli alanlar kurmaya çalışan bir tahmin makinesi gibi çalışıyor. Ritüeller bu kaosla başa çıkmanın kültürel bir aracı iken, OKB aynı güvenlik yazılımının kendi içine kilitlenip sonsuz bir döngüde takılı kalmasıdır.
Kaynaklar
-
Alan Page Fiske vd.. Is Obsessive-Compulsive Disorder A Pathology Of The Human Disposition To Perform Socially Meaningful Rituals? Evidence Of Similar Content. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Elien De Caluwé vd.. The Relation Between Normative Rituals/Routines And Obsessive-Compulsive Symptoms At A Young Age: A Systematic Review. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı