Kısa cevap: Bunu bilmiyoruz ve şu an test edemiyoruz, ama "1 cm ötede başka kurallı bir evren var" fikri fizikteki hiçbir yerleşik modelin söylediği şey değil. Kaku'nun anlattığı fikirlerle bu cümle arasında önemli bir fark var.
Kaku'nun bahsettiği şey ne? Muhtemelen iki ayrı kavram birbirine karışıyor. Birincisi sicim kuramının ekstra boyutları: Kuram tutarlı olmak için 10 veya 11 boyut istiyor, fazladan boyutların ise Planck uzunluğuna yakın (yaklaşık 10-35 m) ölçeklerde kıvrılmış (kompaktlaşmış) olduğu düşünülüyor. Bu boyutlara "gidilebilen" bir oda gibi bakılmaz, onlar uzayın dokusunun küçük ölçekli geometrisidir. İkincisi brane dünyası senaryoları: Bizim 3 boyutlu evrenimiz, daha yüksek boyutlu "bulk" içinde bir zar (brane) olabilir, başka branelar da bu bulk'ta yüzüyor olabilir. Bu bir hipotez, gözlemsel bir kanıtı yok. Kuramın kendisi de henüz deneysel olarak doğrulanmadı.
"Bir cm ötede" sorunu. Brane modellerinde bile başka brane'a "ötede" demek, bizim 3 boyutlu uzayımızdaki bir yönü göstermez. Fazladan boyut yönünde bir uzaklıktır. Üstelik standart model parçacıklarının (elektron, kuark, foton) bizim brane'e bağlı kalması gerekir, yoksa bu modeller gözlemlerle çelişir. Yerçekimi ise bulk'a yayılabilir. Bu yüzden Newton yasasının milimetre altı ölçeklerde sapma gösterip göstermediğini test eden torsiyon terazisi deneyleri var. Şimdiye kadar yaklaşık 50 mikrometre civarına kadar bir sapma görülmedi (Kapner ve ark., 2007). Yani büyük ekstra boyutlar yönünde sıkı sınırlar var.
"Farklı frekansta dekohere olmuş" kısmı. Dekoherans, bir kuantum sisteminin çevresiyle etkileşip girişim özelliğini kaybetmesidir. Çok dünyalar yorumunda dallanmış "dünyalar" arasında dekoherans nedeniyle pratikte etkileşim olmaz. Ama bu dünyalar uzayda 1 cm ötede değil, Hilbert uzayında ayrı dallardır. "Frekans" benzetmesi ise radyo istasyonu gibi popüler anlatımlardan geliyor, fizikte karşılığı yok. Ayrıca bu yorum da deneysel olarak ayırt edilebilmiş değil.
Peki varlıklar olabilir mi? Spekülatif olarak, farklı fizik sabitleri olan evrenlerde (çoklu evren) yaşam mümkün olabilir mi sorusu üzerine ciddi çalışmalar var. Örneğin Scargill (2020), iki uzamsal boyutlu bir evrende yaşamın mümkün olup olmadığını inceliyor. Ancak bunlar "orada birileri var" değil, "yaşam hangi koşullarda mümkün olur" tartışmasıdır. Bizim evrenimizle hiç etkileşmeyen bir şeyin varlığı da bilimsel olarak sınanamaz, bu yüzden şimdilik felsefi bir soru olarak kalıyor.
Kaynaklar
-
D. J. Kapner ve ark.. Tests Of The Gravitational Inverse-Square Law Below The Dark-Energy Length Scale. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
James H. C. Scargill. Existence Of Life In 2 + 1 Dimensions. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Zoltán Galántai. Life, Intelligence And Multiverse. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı