Potansiyel enerjiyi tek bir cisim üzerinde tek başına ölçemezsin, çünkü o enerji tek bir nesnenin mülkü değil, en az iki cismin aralarındaki etkileşimin ve bağıl konumun oluşturduğu bir sistem özelliğidir. Fizikte doğrudan ölçtüğümüz büyüklük de mutlak potansiyel enerji değil, seçilen bir referans noktasına göre tanımlanan enerji farkıdır. Düşündüğün konum bozonu fikri ise fiziksel olarak geçerli değildir, çünkü evrende her şeyin başladığı mutlak bir merkez bulunmadığı gibi bozonlar da nesnelerin koordinatını tutmak için değil, alanlardaki etkileşimleri aktarmak için vardır.
Meseleyi somutlaştıralım abi, tezgâhta lehim dumanı ve birbirine girmiş kablolar arasında devre denerken eline multimetreyi aldığını düşün. Cihazın tek bir probunu devrenin rastgele bir bacağına değdirip burada beş volt var diyemezsin, anlamsızdır bu. Multimetrenin siyah probunu toprağa, yani senin devrede belirlediğin bir referans noktasına bağlamak zorundasın. Volt dediğin şey zaten iki nokta arasındaki elektriksel potansiyel farkıdır. İşte mekanikteki kütleçekim potansiyeli de tam olarak böyledir. Masanın üstündeki bir taşın potansiyel enerjisini ölçmek istediğinde kritik soru şudur, referansın neresi? Masa yüzeyi mi, odanın zemini mi, yoksa Dünya'nın merkezi mi? Taşın içinde depolanan bağımsız bir enerji paketi yok. Dünya ile taş arasındaki kütleçekim alanının geometrisi ve bağıl konumu var. Taşı serbest bıraktığında kinetik enerjiye dönüşen işi ölçersin, yani her zaman iki durum arasındaki farkı gözlemlersin.
Gelelim konum bozonu ve evrenin başlangıcını mutlak bir sıfır noktası kabul etme meselesine. Kulağa pratik bir mühendislik koordinatı gibi gelse de evrenin geometrisi öyle çalışmıyor. Büyük Patlama boş bir uzayda belirli bir koordinatta patlayan bir havai fişek değildir, uzay zaman dokusunun bizzat her noktada aynı anda genişlemesidir. Dolayısıyla evrenin mutlak bir merkezi veya evrensel bir sıfır noktası yoktur. Kuantum alan teorisinde bozonlar (foton, gluon veya Higgs gibi) bir cismin uzaydaki koordinatını fişlemek için ortaya çıkmaz, alan uyarılmalarını ve temel kuvvet etkileşimlerini taşır. Uzayda salt bir konumda bulunmak bir parçacık alışverişi gerektirmez. Kütleçekimsel etkileşimi belirleyen şey de genel görelilikte uzay zamanın eğriliğidir.
Kısacası potansiyel enerjiyi tek bir nesnede somut bir madde gibi görememen gayet doğal, ders kitaplarının bunu sanki cismin cebinde taşıdığı gizli bir pil gibi anlatması kafa karıştırıyor. Ancak bu durumu açıklamak için yeni bir parçacık uydurmaya gerek yok, çünkü enerji nesnelerin içinde saklanan bir töz değil, cisimlerin birbiriyle kurduğu ilişkinin bir sonucudur.
Kaynaklar
-
Eugene Hecht. Relativity, Potential Energy, And Mass. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Eugene Hecht. An Historico-Critical Account Of Potential Energy: Is Pe Really Real?. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı