İnsan küçük yaşlardan itibaren zehre maruz bırakılırsa tam bir bağışıklık kazanıp zarar görmeden o zehri vücudunda taşıyabilir mi?

Kısmen ve yalnızca belirli zehirler için. "Tam bağışıklık, sıfır zarar" diye bir durum insanda gösterilmiş değil. Buna Mithridates'in adından gelen mitridatizm deniyor ve etkisi zehrin kimyasına göre çok değişiyor.

1. Protein yapılı zehirler (yılan, akrep, botulinum toksini)Bunlar büyük moleküller olduğu için bağışıklık sistemi onlara karşı antikor üretebiliyor. Küçük dozlarla uzun süre kendini yılan zehrine maruz bırakan kişilerin kanında nötralize edici antikorlar bulunduğu bildirildi ve bu vakalar şu an geniş etkili antiserum araştırmalarına ilham veriyor. Ama bu, güvenli bir yöntem değil. Her doz anafilaksi riski taşıyor, koruma da yalnızca maruz kalınan zehirlere ve belirli dozlara kadar geçerli. Başka bir türün zehri karşısında o kişi yine korumasız.

2. Küçük moleküller (arsenik, siyanür, ağır metaller)Bunlar bağışıklık sisteminin tanıyacağı kadar büyük ya da immünojenik değil, yani antikor gelişmiyor. Burada olan şey tolerans. Karaciğer enzimleri artıyor, taşıyıcılar ve bağlayıcı proteinler (örneğin metalotionein) devreye giriyor, reseptörler azalıyor. Tolerans, hasarın olmadığı anlamına gelmiyor. Arsenik örneğinde kişi akut zehirlenme belirtilerini daha az hissedebilir ama kanser, damar ve cilt hasarı gibi kronik etkiler birikmeye devam eder. Yani "hissetmemek" ile "zarar görmemek" ayrı şeyler.

3. Gerçekten adaptasyon olan örnekler genetikArjantin'in And dağlarında, içme suyunda yüksek arsenik bulunan bölgelerde yaşayan topluluklarda arsenik metabolizmasında rol alan AS3MT geni çevresinde seçilim izi bulundu. Bu, tek bir bireyin çocukluktan beri maruz kalmasıyla değil, nesiller boyu süren doğal seçilimle oluşan bir uyum. Bireysel maruziyet genomu bu şekilde değiştirmez.

Özetle, maruziyet bazı zehirlerde antikor ya da metabolik tolerans geliştirebilir, ama bu hem kısmi hem de bedelli. Çocukluktan başlayarak zehir vermek ise bilimsel olarak savunulabilir bir koruma yöntemi değil, sadece organlara yapılan sessiz bir yatırım iptali. Makale okurken "güvenli doz bulundu" cümlesini görmeyi çok isterdim ama ağlıyorum, yok öyle bir şey.