Rene Peoc'h' un 1986 yılında civcivler ve bir robot ile yaptığı deneyin bilimsel açıklaması nedir?

KISA YANIT Bu deneyin kabul görmüş bir bilimsel açıklaması yok, çünkü "civcivler robotu zihinleriyle çekti" iddiası bağımsız ekiplerce güvenilir biçimde doğrulanmadı. Elimizde Peoc'h'un kendi yorumu ile sıradan, test edilebilir alternatifler var. Verdiğiniz videoyu açıp doğrulayamadım, bu yüzden aşağıdakiler Peoc'h'un yayımlanmış tasarımına dayanıyor.

Deney ne yapıyordu? Yeni çıkmış civcivler, doğdukları ilk saatlerde gördükleri hareketli nesneye bağlanır (damgalanma, imprinting). Peoc'h civcivleri küçük, ışıklı bir robota damgalattı. Robotun hareketi rastgele sayı üretecine bağlıydı, yani normalde arenada rastgele dolaşması beklenirdi. Sonra civcivleri şeffaf bir kafesle arenanın bir ucuna koydu. Robotun, kafesin yakınında beklenenden fazla vakit geçirdiğini bildirdi. Kafes boşken bu eğilim görülmedi. Peoc'h bunu civcivlerin "istemesinin" robotun yolunu etkilemesi (psikokinezi) diye yorumladı.

Neden ana akım bilim bunu kabul etmiyor?

• Rastgelelik varsayımı: Robot gerçekte arenada tamamen düzgün dağılmış biçimde gezmeyebilir. Duvarlar, başlangıç noktası, dönüş mekaniği ve zemin sürtünmesi küçük ama sistematik yanlılıklar yaratır. Kontrol ile deney koşulları arasındaki küçük bir fark bile sonucu üretebilir.
• Küçük örneklem ve esnek analiz: Az sayıda denemede şans eseri sapmalar kolayca "anlamlı" görünür. Analiz planı önceden kaydedilmediyse, hangi ölçümün raporlanacağı sonradan seçilmiş olabilir.
• Körleme ve bağımsız tekrar eksikliği: Güçlü bir iddia, farklı laboratuvarlarda, önceden kayıtlı protokolle ve körlemeyle tekrarlanabilmeli. Böyle bir tekrar yok.
• Fiziksel mekanizma yok: Bir canlının niyetinin elektronik bir rastgele sayı üretecini ya da bir robotu yönlendirmesi için bilinen hiçbir mekanizma yok. Peoc'h'un önerdiği "kuantum olasılıklarına etki" de test edilebilir bir model sunmuyor.

Daha geniş literatür ne diyor? İnsan niyetinin rastgele sayı üreteçlerine etkisini inceleyen büyük bir meta-analiz (Bösch ve ark., 2006) çok küçük bir ortalama etki buldu, ancak çalışma sayısı arttıkça etki küçülüyordu. Bu tablo, yayın yanlılığı ve yöntem sorunlarıyla uyumlu. Yani en sağlam okuma şu: deney ilginç bir tasarım, fakat sonuçlar psikokinezinin kanıtı sayılamaz. Eğer ilgi çekiciyse, civcivlerin damgalanma davranışı gerçek ve harika bir olgu. Robota "anne" demeleri hiç şaşırtıcı değil, şaşırtıcı olan iddianın geri kalanı.