Ekstra boyutların kıvrıldığı yerler evrenin belirli bir köşesinde veya sadece kara deliklerin içinde bulunan özel koordinatlar değildir. Sicim teorisinde öngörülen ekstra uzay boyutları, uzayın belirli bir noktasında toplanmış halde bulunmaz. Şu an bulunduğunuz odadaki havanın veya önünüzdeki boşluğun her bir noktasında, Planck ölçeği dediğimiz 10 üzeri eksi 35 metre gibi akıl almaz derecede küçük mesafelerde kendi içine kıvrılmıştır. Dolayısıyla bu boyutlar uzayda seyahat edilip ulaşılabilecek bir bölge değil, uzay dokusunun her noktasındaki mikroskobik geometrisidir.
Yine de kurduğunuz bağlantı fiziksel açıdan oldukça isabetli bir sezgiye dayanıyor. Kütle çekiminin neden elektromanyetizmaya kıyasla 10 üzeri 36 kat daha zayıf olduğu sorusu, fizikte hiyerarşi problemi olarak adlandırılır. Zarlar ve ekstra boyutlar içeren modellerde (örneğin ADD veya Randall, Sundrum modellerinde) fotonlar ve elektromanyetik kuvvet üç boyutlu uzay zarına hapsedilmişken, kütle çekimini taşıyan gravitonlar bu ekstra boyutlara sızabilir. Bizim makroskopik dünyada kütle çekimini zayıf hissetmemizin nedeni, gravitonların enerjisinin bu ekstra boyutlara dağılmasıdır. Ancak iki kütleyi ekstra boyutların çapından daha yakın bir mesafeye getirirseniz, kütle çekimi diğer boyutlara seyrelecek alan bulamaz ve gücü hızla artarak diğer temel kuvvetlerin seviyesine tırmanır.
İşte kara deliklerle temas tam bu noktada başlar. Kütle çekiminin zayıflığını kaybettiği o mikroskobik mesafelerde yerçekimi o kadar baskın hale gelir ki kuramsal olarak yüksek enerjili parçacık çarpışmalarında bile mikro kara delikler oluşabilir. Benzer şekilde, evrendeki devasa bir astrofiziksel kara deliğin merkezine indiğinizde, tekillik civarında uzay, zaman eğriliği ve yoğunluk Planck sınırına dayanır. Bu aşırı ölçekte kütle çekimi baskın tek güç haline gelirken, klasik genel görelilik iflas eder ve yerini ekstra boyutların geometrisiyle örülü kuantum kütle çekimi fiziğine bırakır.
Özetle, kara delikler ekstra boyutların saklandığı özel kutular değildir, çünkü bu boyutlar zaten uzayın her noktasında mevcuttur. Fakat kara delikler ve mikroskobik Planck ölçeği, kütle çekiminin o alıştığımız zayıf tavrını bırakıp sahneyi tamamen ele geçirdiği uç sınırlardır.
Kaynaklar
-
Nima Arkani-Hamed, Savas Dimopoulos, Gia Dvali. The Hierarchy Problem And New Dimensions At A Millimeter. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Brian Greene. The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, And The Quest For The Ultimate Theory. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı