Çakmakla odunu yakınca çıkan duman karbonmonoksit midir?

Kısa ve net cevap vermek gerekirse, hayır, gözünüzle gördüğünüz o duman karbonmonoksit değildir. Duman tek bir gazdan ibaret değildir, havanın içinde asılı kalan katı parçacıklar, sıvı damlacıkları ve çeşitli gazların oluşturduğu karmaşık bir karışımdır. Karbonmonoksit ise renksiz, kokusuz ve gözle kesinlikle görülemeyen bir gazdır. Ancak evet, o çıkan dumanın içinde sinsi bir bileşen olarak karbonmonoksit de yer alır.

Çakmağı oduna tuttuğunuz an olan bitene biraz yakından bakalım. Odunu ısıttığınızda organik yapı parçalanmaya başlar ve uçucu gazlar açığa çıkar. Laboratuvar ortamındaki gibi kusursuz bir tam yanma gerçekleşebilseydi, açığa sadece karbondioksit ve su buharı çıkardı, ortalıkta gri bir duman da görmezdiniz. Fakat açık havada veya bir çakmak aleviyle odun yakarken işler öyle tertemiz yürümez. Sıcaklık ve oksijen her noktada homojen dağılmadığı için eksik yanma meydana gelir. Gözünüzü yakan, havada süzülen o görünür duman tabakası aslen yanmamış minik karbon parçacıkları, is, kül ve yoğunlaşmış katran damlacıklarının oluşturduğu bir partikül bulutudur.

Peki karbonmonoksit bu tablonun neresinde? Tam da o eksik yanmanın görünmeyen gaz kısmında. Yeterli oksijen bulamayan karbon molekülleri tam oksitlenemez ve karbondioksit yerine karbonmonoksit gazına dönüşür. Yani dumanın kendisi karbonmonoksit değildir, fakat dumanın çıktığı bir yerde eksik yanma olduğu için karbonmonoksit gazı da kesinlikle üretilmektedir. Hani sosyal medyada her duman altı ortamı görünce anında zehirlendik paniği yapanlar vardır ya, işin aslı şudur, dumanı görür, koklar ve öksürerek kaçarsınız. Karbonmonoksit ise rengi ve kokusu olmadığı için asıl sessiz tehlikedir. Bu yüzden kapalı alanda yakılan odunun dumanı da içindeki gazı da hafife alınmaz.