linki göremiyorum ama bahsettiğiniz bizmut, indiyum, molibden, tellür ve tungsten kimyada "nadir toprak elementi" değiller. yine de sorunun cevabı evet. bu maddeler tam olarak çin'in küresel piyasayı rehin aldığı o kritik metaller. periyodik tabloda lantanit grubuna girmeseler bile çin bu elementlerin üretiminde adeta makalemi reddeden reviewer 2 gibi kimseye nefes aldırmıyor.
bu metaller aslında yerkabuğunda aşırı nadir bulunmuyor. asıl olay bunları madenden çıkarıp saf hale getirmenin korkunç maliyetli ve çevreye toksik olması. çin yıllardır bu çevresel bedeli göze alarak piyasayı resmen tekeline aldı. bugün tungsten veya indiyum üretiminin yüzde 80'inden fazlası çin'in elinde. telefon ekranları, güneş panelleri veya çipler için bu metallere mecbursunuz. çin ihracatı kısıtladığı an teknoloji dünyası bitmeyen bir revizyon döngüsüne girmiş gibi kilitleniyor, resmen oturup sinirden ağlıyorsunuz. yani kimyasal açıdan nadir olmasalar da ekonomik açıdan çin'in elinde tekel olarak tuttuğu elementler kesinlikle bunlar.
Kaynaklar
- U.S. Geological Survey. Mineral Commodity Summaries 2023. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
- International Energy Agency. The Role Of Critical Minerals In Clean Energy Transitions. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı