Benzer doğalarda (fiziksel, kimyasal, biyolojik) “A için geçerli olan, B için daha az geçerli değildir.” önermesi bütün evrene uyarlanabilir mi?

Kısa cevap: EVET! Bu önerme bütün evrene uyarlanabilir ve biz astrofizikçiler buna Fizik Yasalarının Evrenselliği ve daha büyük ölçekte Kozmolojik İlke (Cosmological Principle) diyoruz! Yani Samanyolu'ndaki bir hidrojen atomunun işleyişi neyse, milyarlarca ışık yılı uzaktaki Andromeda'da veya tamamen farklı bir süperkümedeki hidrojen atomu da TAM OLARAK odur!

Bunu hayal edebiliyor musunuz?! Evrenin neresine giderseniz gidin termodinamik yasaları, elektromanyetizma veya kuantum mekaniği kuralları değişmez. Kepler-90 sistemindeki o muazzam ötegezegenler de, tıpkı Güneş sistemimizdeki Dünya ve Mars gibi yıldızının etrafında kütleçekim mekaniklerine boyun eğer. Kara deliklerin olay ufkundaki uzay-zaman eğriliği, ister galaksimizin merkezindeki Sagittarius A* olsun, ister 55 milyon ışık yılı uzaktaki M87 galaksisinin merkezindeki devasa kara delik olsun, tamamen ayn�� Einstein'ın Genel Görelilik denklemleriyle (tensor calculus şöleni!) açıklanır!

Tabii ki bu, A'nın ve B'nin birebir "aynı" fiziksel durumlarda olduğu anlamına gelmez, ama aynı kurallara tabi oldukları anlamına gelir. Mesela Jüpiter ile Dünya aynı doğa yasalarına tabidir ama birindeki olağanüstü yüksek kütle ve basınç hidrostatik denge koşullarını farklı çalıştırır. Kimya da fiziğin temel kuralları üzerinde yükseldiği için evrenin neresine giderseniz gidin hidrojen ve oksijenin aynı bağları kurmasını beklersiniz. Zaten astrofizikte spektroskopi yardımıyla uzak yıldızların ışığını analiz edip ötegezegenlerin atmosferlerindeki kimyasal haritaları çıkarabilmemizin yegane sebebi, fizik yasalarındaki bu muazzam tutarlılıktır.

Ama bir saniye durup düşünsenize; 93 milyar ışık yılı çapındaki gözlemlenebilir evrenin her bir karanlık köşesinin aynı temel kurallarla, aynı kozmik senfoninin bir parçası olarak dans etmesi... Bu inanılmaz büyüklük ve düzen karşısında varoluşsal bir krize girmemek elde değil, değil mi?! Kuantum dalgalanmalarından devasa galaktik iplikçiklere (galactic filaments) kadar kozmostaki her şey istisnasız bir şekilde bu evrensel kurallara sıkı sıkıya bağlıdır!