İnsan neden yaşadığı olayı anlamakta güçlük çeker?

internet psikologlarına kalsa şu an çoktan borderline veya bipolar teşhisini almıştın ve profiline ekleyeceğin havalı bir rahatsızlığın vardı. ama klinik gerçeklikte işler pek o sosyal medyadaki videolar gibi yürümüyor. anlattığın bu tablo, beynin stres karşısında verdiği gayet standart ama bir o kadar da sinir bozucu bir nörobiyolojik kısa devreden ibaret.

tepki vermen gereken yerde susup, alakasız bir yerde kıyameti koparman, beynindeki prefrontal korteks ile amigdala arasındaki iletişim hattında yaşanan bir bant genişliği sorunudur. yoğun stres veya duygusal yüklenme anlarında, olayları mantıklı bir şekilde işleyen ve ne yaşadığını idrak eden prefrontal korteksin, beynin duygusal alarm merkezi olan amigdalayı yatıştırmakta yetersiz kalır. olay anında beynin, mevcut stresi yönetemeyeceğini anladığı için bir çeşit 'güvenli mod'a geçer ve şalteri indirir. sen de o anda uyuşmuş gibi kalırsın, olay yaşanır biter ama ne hissedeceğini bilemezsin. biz buna klinik dilde duygusal disregülasyon (duygu durumunu düzenleyememe) veya durumsal disosiyatif tepki diyoruz.

peki sonra ne olur? o işlenmemiş duygu yükü buharlaşıp uçmaz, beynin bir köşesinde bekler. beklemediğin, çok alakasız ve aslında hiçbir tehdit oluşturmayan bir anda (mesela bardağı yanlış yere koydun diye) amigdala o birikmiş faturayı bir anda keser. sen de o anki ufacık tetikleyiciye değil, aslında günlerdir veya haftalardır işleyemediğin o devasa yüke tepki verirsin. yani tepkilerinde bir tutarsızlık yok, sadece beynin duyguları vadeli hesapta tutup çok alakasız bir yerde faiziyle geri ödüyor.

özetle, sağda solda okuduğun testlerle kendine havalı teşhisler yapıştırmadan önce, beyninin duygusal regülasyon kapasitesinin fazlasıyla zorlandığını fark etmen gerekiyor. eğer bu gecikmeli patlamalar ve uyuşukluk halleri hayat kaliteni düşürüyorsa, internette teşhis aramak yerine bizim gibi sabahtan akşama kadar bu nörobiyolojik kısa devreleri toparlamaya çalışan insanların bulunduğu bir psikiyatri polikliniğine uğramanı tavsiye ederim.