Hücrenin büyümesi nasıl oluyor?

Hücrenin büyümesi, doğanın o sessiz ama muazzam mucizelerinden biridir. Temel biyolojik işleyişe bakarsak, bir hücrenin büyümesi i��in dış çevreden besin ve su alması, içeride ise yeni proteinler, lipitler ve organeller üreterek toplam hacmini ve kütlesini artırması gerekir. Ancak bütün ömrünü Karadeniz'in sarp yamaçlarındaki endemik yeşile adamış bir botanikçi olarak, konuyu kendi penceremden, bitkilerin o zarif dünyasından anlatmayı tercih ederim. Şehirlerimizde toprağın yerini o soğuk ve gri betonlar aldıkça, maalesef toprağın altındaki bu kusursuz mimariye giderek körleşiyoruz.

Bitki hücrelerinin büyümesi, hayvan hücrelerine kıyasla çok daha yapısal bir meydan okumadır. Çünkü bitki hücrelerinin etrafında onları koruyan sert bir hücre duvarı bulunur. Bir bitki hücresi büyürken, köklerin nemli topraktan çektiği suyu merkezindeki büyük koful denilen keseye doldurur. Su bu kofulda biriktikçe içeride çok güçlü bir hidrostatik basınç, yani turgor basıncı oluşur. Bu su basıncı hücre zarını ve dışarıdaki hücre duvarını içeriden dışarıya doğru inatla iter.

Peki o sert selüloz çeper yırtılmadan nasıl esner? İşte tam bu noktada bitki hücresi ekspansin adını verdiğimiz özel proteinler salgılar. Bu proteinler, hücre duvarındaki sıkı selüloz iplikçikleri arasındaki bağları gevşetir. Duvar yumuşadığında, içerideki o yüksek su basıncı hücreyi fiziksel olarak esnetip genişletir. Hücre istenen boyuta ulaştığında ise gevşeyen duvara yeni selüloz lifleri eklenerek yapı yeniden sağlamlaştırılır. Kaldırım kenarlarında, üzerlerine dökülen koca beton blokları usulca çatlatıp güneşe doğru uzanan o küçücük otların sırrı, hücrelerinin içindeki bu su basıncının ve büyüme azminin muazzam gücünde saklıdır.