Televizyonunuzda Büyük Patlama'yı Görebilirsiniz!

91,9 B görüntülenme26.07.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıX Işını Nedir? X-Işınları Nasıl Keşfedilmiştir?
Derinlemesine

Özet

Video, katot ışın tüpü (CRT) televizyonların nasıl çalıştığını anlatarak bu eski ekranların ekranda görülen "karlı görüntü"nün bir kısmında Büyük Patlama'dan kalan kozmik mikrodalga artalan ışımasının (CMB) izlerini taşıdığını açıklar. İzleyiciye, CRT'lerin CMB'yi bir anten gibi algılayabildiği ve bu sayede Büyük Patlama'nın erken evresine ait fiziksel bir izi ekranlarında görebilecekleri fikirini sunar.

Terimler

  • Katot ışın tüpü televizyon

    Bu bir katot ışın tüpü televizyon. Televizyon içerisinde bir katot tüpü var ve bu tüp içerisinden geçirilen elektronların ekrana yansıtılmasıyla gördüğünüz görüntü oluşuyor.

  • Katot tüpü

    Televizyon içerisinde bir katot tüpü var ve bu tüp içerisinden geçirilen elektronların ekrana yansıtılmasıyla gördüğünüz görüntü oluşuyor.

  • Filament

    Televizyon içerisinde bir şerit filament var. Bu filament, tıpkı ışıklarda olduğu gibi içerisinden elektrik geçirildiği zaman ısınıyor.

  • Katot

    Bu filamentin etrafında katot adı verilen bir tabaka var. Bu tabakada elektronlar, içlerindeki filamentin ısınmasından ötürü serbest hale geçiyorlar.

  • Elektron bulutu

    Aslında katot tüpü televizyonların içerisinde başka hiçbir parça olmasa, bu filament ısındığı zaman katot etrafında elektron bulutu oluşturdu ve öylece kalırdı.

  • Anot hızlandırıcı

    Katot tabakası önünde iki ayrı tabaka halinde anot hızlandırıcı ve anot yönlendirici adı verilen iki ayrı parça daha var. Bunlar pozitif yüklü parçalar. Katot tüpünde üretilen elektronları kendi üstlerine doğru çekiyorlar ve bir elektron ışını oluşturuyorlar.

  • Anot yönlendirici

    Katot tabakası önünde iki ayrı tabaka halinde anot hızlandırıcı ve anot yönlendirici adı verilen iki ayrı parça daha var. Bunlar pozitif yüklü parçalar. Katot tüpünde üretilen elektronları kendi üstlerine doğru çekiyorlar ve bir elektron ışını oluşturuyorlar.

  • Elektron ışını

    Katot tüpünde üretilen elektronları [anot parçaları] kendi üstlerine doğru çekiyorlar ve bir elektron ışını oluşturuyorlar. Bu elektron ışını anot parçaların içerisinden geçtikten sonra ekrana düşüyor.

  • Ekrandaki noktanın genişliği (anotla ayarlama)

    Normalde bu ekran üzerinde katot tüpünün çapı büyüklüğünde bir daire oluşuyor ama anot yani pozitif yüklü parçacıkların gücünü değiştirerek bunun genişliğini azaltıp artırabiliyor. Bu sayede ekrana düşen elektronların genişliğini ayarlayabiliyorsunuz.

  • Elektromıknatıslar

    Bir de son bir parça olarak bu elektronların üretildiği ve ekrana düştüğü bölgenin arasında elektromıknatıslar var.

  • Elektrik alanı

    Görüntü oluşturmakta kullanılan şey elektron olduğu için... Yani elektrik alanı ve elektronların yönünü değiştirebiliyor manyetik alanda.

  • Manyetik alan

    Görüntü oluşturmakta kullanılan şey elektron olduğu için... Yani elektrik alanı ve elektronların yönünü değiştirebiliyor manyetik alanda.

  • Elektromanyetizma

    Çünkü biliyorsunuz, elektrik alanı ve manyetik alan aslında birbirine bağlı. Elektromanyetizma diyoruz buna.

  • Tarama / Tarama hızı

    Yani adeta fotoğraf kareleri ya da videoyu oluşturan kareler üretilmiş oluyor. Bunu yeterince hızlı yaptığımız zaman ekranda gözümüz değişen ve taranan ekranı algılayamıyor. Ama mesela kameralarda ayarları değiştirerek o tarama hızını gösterebiliyor. Telefonunuzu bir dijital ekrana doğrulttuğunuzda veya bu tarz analog ekranları soğuttuğunuzda yukarıdan aşağı doğru kayan şeritler görebilirsiniz. İşte o şeritler aslında taramayı gösteriyor ve eğer telefonlarınızın veya kameralarının kendi sensörlerinin tarama hızıyla televizyonlarının tarama hızı ölçecek olursa, kendi ekranınızda aşağıya doğru kayan şeritler görebiliyorsunuz.

  • Elektron bombardımanı

    Her neyse, ekran sürekli olarak elektron bombardımanına tutularak o görüntü üretilmiş oluyor.

  • Fotoğraf kareleri / Kareler

    Yani adeta fotoğraf kareleri ya da videoyu oluşturan kareler üretilmiş oluyor.

  • Büyük Patlama

    Ya bildiğiniz gibi, evrenimiz büyük patlama denen olayla başladı. Büyük patlama evrenin herhangi bir noktasında yaşanmadı, evrenin her yerinde yaşandı. Çünkü evren vardı da içinde bir patlama olmadı. Evrenin hepsi ufacık sonsuz küçüklükte bir noktaydı ve bu nokta hızlı bir şekilde genişlemeye başladı. Zaten ortada bir patlama yok, sadece bir genişleme var.

  • Plazma

    Şöyle düşünün, evrenin başlangıcında çok yoğun bir şekilde plazma ve radyasyon vardı. Dolayısıyla evrenin kendisi opak bir halde. Yani ışık serbestçe hareket edemiyordu.

  • Radyasyon

    Şöyle düşünün, evrenin başlangıcında çok yoğun bir şekilde plazma ve radyasyon vardı. Dolayısıyla evrenin kendisi opak bir halde. Yani ışık serbestçe hareket edemiyordu.

  • Opak

    Şöyle düşünün, evrenin başlangıcında çok yoğun bir şekilde plazma ve radyasyon vardı. Dolayısıyla evrenin kendisi opak bir halde. Yani ışık serbestçe hareket edemiyordu.

  • Nötr hidrojen atomu

    Ne zaman ki aradan 380 bin yıl kadar geçti ve evren yeterince soğudu, ilk defa elektronlar ve protonlar bir araya gelerek nötr hidrojen atomunu oluşturdular. Fotonlar nötr olan hidrojen atomuyla etkileşime geçmedikleri için serbestçe hareket etmeye başladılar ve bir anda evren transparan hale geldi.

  • Foton

    Fotonlar nötr olan hidrojen atomuyla etkileşime geçmedikleri için serbestçe hareket etmeye başladılar ve bir anda evren transparan hale geldi.

  • Evrenin transparan hale gelmesi

    Ne zaman ki aradan 380 bin yıl kadar geçti ve evren yeterince soğudu, ilk defa elektronlar ve protonlar bir araya gelerek nötr hidrojen atomunu oluşturdular. Fotonlar nötr olan hidrojen atomuyla etkileşime geçmedikleri için serbestçe hareket etmeye başladılar ve bir anda evren transparan hale geldi.

  • Kozmik mikrodalga artalan ışıması (Mikrodalga artalan ışıması)

    Bu radyasyona mikrodalga artalan ışıması diyoruz. Mikrodalga artalan ışıması, büyük patlamanın yaşandığını yönelik en güçlü kanıtlarımızdan bir tanesi ve evrenin neresine bakarsak bakalım bunu görebiliyoruz. Evrenin başlangıcındaki aşırı yüksek sıcaklıklar günümüzde 2.7 Kelvin'e kadar düşmüş vaziyette ve dolayısıyla evrende herhangi bir yere baktığımızda sanki kapkaranlık mis gibi geliyor. Ama doğru bir şekilde doğru bir frekansta bakacak olursanız, büyük patlamanın ilk anlarında yayılan radyasyonun izlerini günümüzde hala bulmanız mümkün.

  • Sinyal gürültüsü

    Bu karlı görüntü aslında kanallar arasında geçiş yaparken veya herhangi bir kanalı anten çekemediği zaman gördüğünüz görüntü. Burada gördüğümüz tamamen sinyal görüntüsünden ibaret. Yani elektronlar nereye gideceklerini bilemedikleri için rastgele bir şekilde etraftan toplanan sinyal gürültüsüne bağlı olarak ekrana dağıtılıyorlar.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Büyük Patlama, uzayda belirli bir noktada meydana gelen bir patlamadır.

    Büyük Patlama, evrenin tamamının çok yoğun ve küçük bir durumdan genişlemesi şeklinde gerçekleşmiştir; uzayın içinde bir noktada olan yerel bir patlama değildir.

  • Eski televizyonlardaki kar tamamen rastgele sinyal gürültüsüdür ve kozmik bir kaynağı yoktur.

    Kar görüntüsünün büyük kısmı radyasyon/gürültü olsa da yaklaşık %1'lik bir bölümünü kozmik mikrodalga artalan ışıması (Büyük Patlama'dan kalan radyasyon) oluşturur.

  • Erken evrende ışık her zaman serbestçe hareket ediyordu.

    Erken evrende yüksek sıcaklıktaki plazma ışığın serbestçe hareket etmesine izin vermiyordu; ancak yaklaşık 380.000 yıl sonra rekombinasyonla evren şeffaf hale geldi ve fotonlar serbest kaldı.

  • Filament ısındığında ortaya çıkan elektronlar otomatik olarak dar ve yönlendirilmiş bir ışın oluşturur.

    Filament elektronları serbest bırakır, ama anottaki hızlandırıcı/yönlendirici plakalar ve elektromıknatıslar olmadan düzenli bir ışın ve görüntü oluşmaz.

  • Elektrik alanı ve manyetik alanı tamamen ayrı ve bağımsız etkenlerdir.

    Elektrik ve manyetik alanlar birbirine bağlıdır ve birlikte elektromanyetizmayı oluştururlar; manyetik alanlar da hareketli elektronların yönünü değiştirir.

Sorular

  • Televizyonunuzda neden 'büyük patlama' var?

    Eski katot ışınlı televizyonlardaki kar görüntüsünün yaklaşık %1'i kozmik mikrodalga artalan ışımasından (Büyük Patlama'dan kalma radyasyon) gelir, bu yüzden ekranda o ilk anların izleri bulunur.

  • Katot ışın tüpü televizyonlar nasıl çalışır?

    Filament ısındıkça katot elektron salar, anottaki pozitif plakalar bu elektronları hızlandırıp odaklar, elektromıknatıslar ise ışını ekranda tarayarak görüntüyü oluşturur.

  • Filamentin tek başına elektron ışını oluşturması yeterli mi?

    Hayır; filament elektronları serbest bırakır ama anottaki hızlandırıcı ve yönlendirici plakalar ile elektromıknatıslar olmadan bunlar düzenli bir ışın halinde ekrana yönlendirilmez.

  • Ekrandaki karlı (statik) görüntüyü neden kameralar şeritler halinde gösteriyor?

    Çünkü kameraların sensör tarama hızı ile CRT'nin tarama hızı birbirine uymayabilir, bu zamanlama farkı şeritler olarak görünür.

  • Kozmik mikrodalga artalan ışıması (CMB) nedir ve ne zaman oluştu?

    CMB, evrenin yaklaşık 380.000 yıl sonra soğuyup nötr hidrojenin oluşmasıyla fotonların serbest kalması sonucu ortaya çıkan, Büyük Patlama'dan kalan radyasyondur.

  • CMB bugün hangi sıcaklıkta?

    Günümüzde kozmik mikrodalga artalan ışımasının ortalama sıcaklığı yaklaşık 2.7 Kelvin'dir.

  • CMB'yi görebilir miyiz?

    İnsan gözüyle doğrudan göremeyiz; ancak bazı eski CRT televizyonların statik görüntüsü içinde CMB'nin küçük bir katkısını dolaylı olarak görebiliriz.

  • Elektrik ve manyetik alanlar elektronları nasıl etkiler?

    Elektrik alanları elektronları çeker/iter; manyetik alanlar ise hareket halindeki elektronların yönünü değiştirir; ikisi birleşik şekilde elektromanyetizma oluşturur.

  • Büyük Patlama bir yerde patlama mıydı?

    Hayır; Büyük Patlama evrenin her yerinde eşzamanlı olarak meydana gelen ve uzayın genişlemesiyle tanımlanan bir süreçtir, tek bir noktadan dışa doğru bir patlama değildir.

Ön Bilgiler

  • Temel elektrik ve manyetizma bilgisi (elektrik alan, manyetik alan, elektromanyetizma)
  • Temel atom/atom altı parçacık bilgisi (elektron, proton, foton, hidrojen atomu)
  • Temel termodinamik/ısı bilgisi (sıcaklık, Kelvin birimi)
  • Görüntü üretme ve tarama kavramlarına dair temel anlayış (ekran tarama hızı, görüntü kareleri)
  • Temel kozmoloji kavramlarına giriş (Büyük Patlama, evrenin genişlemesi, CMB nedir)
  • Temel elektronik cihazların yapı taşlarına dair genel bilgi (anot, katot, filament)

Tarihsel Bağlam

  • Büyük Patlama başladı; evrenin genişlemesi başladı; oluşum yaklaşık 13,8 milyar yıl önce
  • Evrenin opak halden saydam hale gelmesi; elektron ve protonların birleşip nötr hidrojen oluşturması ve fotonların serbest kalması - yaklaşık 380.000 yıl sonra
  • Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasının (CMB) varlığı; büyük patlamanın kalıntı radyasyonu; günümüzde sıcaklığı ~2,7 Kelvin
  • Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasının keşfi 1964 Arno Penzias ve Robert Wilson
  • Elektronun keşfi 1897 J.J. Thomson
  • Katot ışın tüpü (CRT) televizyon teknolojisinin geliştirilmesi ve yaygınlaşması 20. yüzyıl
  • Büyük Patlama / Erken Evren Dönemi
  • Radyasyon-dominant Erken Evren
  • Rekombinasyon Çağı - yaklaşık 380.000 yıl sonra
  • Katot ışın tüpü televizyonların yaygın kullanımı 20. yüzyıl