Kedi Öpücüğü: Kedinizin Sizi Nasıl Öptüğünü Biliyor musunuz?

887 B görüntülenme08.10.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKedi Öpücüğü Nedir? Kediler, Sizi Gözleriyle Öpüyor!
Derinlemesine

Özet

Videoda evcil kedilerin davranışları, bu davranışların evrimsel ve etolojik temelleri üzerinden anlatılıyor; köpeklerle karşılaştırma yapılarak kedilerin kendi kendine evcilleştiği, davranışlarının çoğunun vahşi atalarından miras olduğu açıklanıyor. Ayrıca belirli davranış örnekleri (kucağa kıvrılma, kuyruğu dik karşılama, av getirme, yavaş göz kırpma, mırıldama vb.) yorumlanıp bunların anlamları ve yanlış yorumlanabilecek noktalar ele alınıyor.

Terimler

  • Evrim (kedi evrimi)

    Kedilerin evrimi bağlamında, insanların köpeklerin evriminde doğrudan rol oynayıp vahşi kurtlardan belirli özelliklere sahip bireyleri seçerek yapay seçilim uyguladığı halde, kedilerde böyle yoğun bir yapay seçilimin olmadığı; evcil kedilerin atası olan yaban kedilerinin evcil kedilerden çok farklı görünmediği, birçok evrimsel biyoloğa göre kedilerin kendi kendine evcilleşmiş türler olduğudur.

  • Yapay seçilim

    İnsanların belirli özelliklere sahip bireyleri seçerek bir türün evrimini yönlendirmesi; köpeklerin evriminde insanların vahşi kurtlardan belli özellikleri seçmesi suretiyle uyguladıkları süreç örnek olarak veriliyor. Kedilerde ise köpeklerdeki kadar belirgin bir yapay seçilim görülmediği belirtiliyor.

  • Kendi kendine evcilleşme (self-domestication)

    Evrimsel biyologların ifade ettiği şekilde, kedilerin insanlar tarafından bilinçli bir seçilimle değil, insan yerleşimleri ve ambarlardaki fareler gibi besin kaynaklarına çekilme sonucu kendiliğinden evcilleşmiş türler olması; insanların doğrudan leoparları falan seçip evcil kediler üretmemesi örneğiyle açıklanıyor.

  • Seçilim baskısı

    Bir türün özelliklerini yönlendiren dışsal seçilim etkisi; köpeklerde insanların yoğun seçilim baskısı uyguladığı, kedilerde ise bu baskının köpekler kadar yoğun olmadığı ve bunun genetik/davranışsal kanıtlarının bulunduğu (örneğin evcil kedilerin büyük bir kısmının vahşi atalarıyla hâlen çiftleşiyor olması) biçiminde açıklanıyor.

  • İzolasyonlar (davranışsal ve mekanik izolasyon)

    Türler arasında çiftleşmeyi engelleyen bariyerler; metinde evcil köpeklerin birçoğunun vahşi kurtlarla çiftleşememesinin gerek davranışsal nedenlerden gerekse mekanik nedenlerden (penis ve vajina arasındaki uyumsuzluk gibi) kaynaklandığı, bu tür izolasyonların köpeklerde daha belirgin olduğu, kedilerde ise çok daha kısıtlı olduğu şeklinde açıklanıyor.

  • Yerleşik yaşama ve ambarlar

    İnsanların tarıma geçip yerleşik hayata başlaması sonucu besinlerini depolamak için ambarlar inşa etmeleri; farelerin ambarları işgal etmesi ve bunun ardından vahşi kedilerin fareleri avlamak için insanlarla ilk ciddi etkileşimlerini kurmaları, kedilerin evcilleşme sürecinde önemli bir tarihsel bağlam olarak veriliyor.

  • Kuyruk dikme davranışı (selamlama)

    Eve geldiğinizde veya sizi karşılamaya gelen kedinin kuyruğunu dik tutması davranışı; kedilerin güven duydukları, kendisine zarar vermeyeceğini bildikleri diğer kedileri selamlarken kuyruklarını dik tuttukları ve insanların da bir büyük kedi olarak görülmesine rağmen dostane yaklaşım gösterdikleri anlamına geldiği açıklanıyor.

  • Kuyruk kapatma davranışı

    Kuyruğunu kapatma davranışı genellikle kediler korktuklarında veya kızdıklarında gösterdikleri bir tepkidir; bu durumda kediden uzak durmak tercih edilebileceği belirtiliyor.

  • Ölü hayvan getirme / av sunma davranışı

    Evcil kedilerin sahiplerine ölü fare veya kuş getirmesi davranışı; insanların bazen bunu ödül veya adak olarak yorumladıkları fakat asıl amacın yakalanan avı güvenli bir ortamda tüketebilmek olduğu, vahşi kedilerde de örneğin leoparların avlarını ağaç tepelerine taşımasıyla benzerlik gösterdiği; evcil kedilerde ise bu avları yeme olasılığının sokak kedilerine göre daha düşük olduğu açıklanıyor.

  • Annelerinin kucağına kıvrılma davranışı

    Kedilerin kucağa kıvrılma davranışının insanlarda sevgi veya ilgi beklentisi olarak yorumlanabileceği, ancak vahşi doğada benzer davranışın yavrunun annesinin kucağına kıvrılıp süt alabilme amacıyla görüldüğü; dolayısıyla evde kucağa kıvrılmanın ardında içgüdüsel olarak süt veya besin bulma davranışının yatıyor olabileceği açıklanıyor.

  • Vocalizasyon repertuarı (insanlara özel 16 farklı ses)

    Kedilerin insanlara yönelik kullandıkları ses çeşitliliği; metinde kedilerin insanlara özel 16 farklı ses kullandıkları ve bu seslerin diğer kedilerle iletişim sırasında pek kullanılmadığı belirtilerek, insanların kedilerle binlerce yıllık birlikteliğinin bu özel ses kullanımında bir rolü olabileceği ifade ediliyor.

  • Tıslama (hissing)

    Kedilerin, alanlarının işgal edildiğini düşündüklerinde karşı tarafı uyarmak veya korkutmak amacıyla çıkardıkları savunmacı ses; bu sesin hem diğer kedilere hem de insanlara yönelik olabileceği açıklanıyor.

  • Uluma (yowling/howling)

    Köpeklerle kedilerde ortak görülen bir ses davranışı; kedilerde genellikle çiftleşme dönemlerinde, kızıştıklarında diğer bireylere mesaj vermek veya eş çekmek için yaptıkları davranış iken, köpeklerde daha çok uzak mesafedeki sürü bireyleriyle iletişim kurmak için kullanıldığı belirtiliyor.

  • Göz kırpma / kedi öpücüğü (slow blink)

    Kedilerin yavaş yavaş gözlerini kırpma davranışı; metinde buna 'kedi öpücüğü' adı verildiği, insanların birbirlerini yanaktan öpmeleriyle selamlayıp sevgi gösterdikleri davranışlarla benzeştirilebileceği, kediniz size yavaşça gözlerini kırptığında bunun size öpücük atıyor gibi düşünülebileceği ve bu davranışın mutluluk/bag kurma işareti olarak yorumlanabildiği açıklanıyor.

  • Mırıldama (purring / mırıltı)

    Kedilerin kulaklarının arkasını kaşıdığınızda veya hoşnut olduklarında çıkardıkları mırıldama sesleri; genelde hoşnutluğu gösteren bir ses grubu olmasına rağmen her zaman hoşnutlukla ilişkili olmayabileceği, hastalandıklarında veya vücutlarında ağrı olduğunda da mırıldama duyulabileceği, bunun iyileşme çabasının bir dışavurumu olarak görüldüğü ve mırıltıların kendi kemik iyileşmesini hızlandırdığına dair bazı bulgular bulunduğu ancak insanlardaki iyileşmeyi hızlandırdığına dair güçlü kanıtların henüz olmadığı şeklinde açıklanıyor.

  • Yanak ve çene sürtme (alan işaretleme)

    Kedinin size çenesini ve yanaklarını sürtme davranışı; bunun aslında alan işaretleme olduğu, 'Sen benimsin' mesajı verdiği ve vahşi doğada gittikleri yerlerde alanlarını belirlerken kullandıkları bir davranış olduğu açıklanıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kediler köpekler gibi insanlar tarafından doğrudan seçilerek evcilleştirilmiştir.

    Kediler büyük oranda kendi kendine evcilleşmiş türlerdir; insanlar köpeklerde olduğu kadar doğrudan seçilim uygulamamıştır.

  • Evcil kediler vahşi atalarından çok farklıdır ve artık onlarla çiftleşemez.

    Evcil kediler görünüm ve davranış açısından atalarına çok benzer; yaklaşık %85'i hâlâ vahşi atalarıyla çiftleşebilmektedir.

  • Kedilerin eve getirdiği ölü hayvanlar sahiplerine hediye veya adak sunmadır.

    Bu davranış genellikle avı güvenli bir yerde tüketme veya saklama içgüdüsünden kaynaklanır; çoğunlukla hediye verme amacı taşımaz.

  • Mırlama yalnızca hoşnutluk göstergesidir.

    Mırlama hem hoşnutluk hem de ağrı, stres veya iyileşme süreçleriyle ilişkili olabilir; tek anlamlı değildir.

  • Kediler bizi tamamen farklı bir tür olarak görür ve aramızda bağ yoktur.

    Kediler bizi genellikle kendilerine zarar vermeyen, besleyen ve güvendiği bir 'kedi' tipi olarak görür; insanlarla özel sesler ve davranışlar geliştirerek bağ kurmuşlardır.

  • Kediler insanlarla iletişimde özel ses kullanmazlar.

    Kediler insanlara yönelik yaklaşık 16 farklı ses kullanır; bu seslerin bir kısmı diğer kedilerle iletişimde sık kullanılmaz.

  • Kaka gömme davranışı sadece temizlik alışkanlığıdır.

    Kaka gömme davranışı esasen koku saklama ve daha büyük, domine edici kedilerden saklanma amacı taşıyan adaptif bir davranıştır.

  • Kedi mırlaması insanların iyileşmesini hızlandırdığına dair güçlü bilimsel kanıt vardır.

    Kedilerin mırlamasının kendi kemik iyileşmesini hızlandırdığına dair bazı bulgular olsa da, insanların iyileşmesini hızlandırdığı iddiası için güçlü kanıtlar henüz mevcut değildir.

  • Kedilerin kucağa kıvrılması yalnızca sevgi gösterisidir.

    Bu davranış aynı zamanda yavruluk dönemindeki anne sütü arama içgüdüsünün yetişkinlikte uyarlanmış bir biçimi olarak da yorumlanabilir; sevgiyle ilişkili olsa da tamamen sadece "sevgi"ye indirgenemez.

  • Kedilerin öfke veya korku anındaki kulak geriye yatırma davranışı kısa süreli bir şaka/tepkidir ve önemsizdir.

    Kulakların geriye yatırılması ciddi endişe veya tedirginlik belirtisi olabilir; kedinin rahatsız olduğu bir durumda hemen reaksiyonu durdurmak ve ona alan vermek gerekir.

Sorular

  • Kedi öpücüğü nedir, kedim bana nasıl öpücük atıyor?

    Kedi öpücüğü genellikle yavaş göz kırpmadır; kedi size yavaşça gözlerini kırparsa bunun güven ve sevgi ifadesi olduğunu düşünebilirsiniz.

  • Kediler neden kucağınıza kıvrılır?

    Bu davranış yavrulukta annenin kucağına kıvrılarak süt almakla bağlantılı içgüdüsel bir davranıştır ve insanlara yöneltilince sevgi/bağ gösterisine benzer şekilde yorumlanır.

  • Kediler neden kuyruğunu dik tutar?

    Kuyruğu dik tutmak, kedilerin güvendikleri ve dost olarak gördükleri bireyleri selamlama biçimidir.

  • Kediler neden ölü hayvan getirirler?

    Kediler yakaladıkları avı güvenli bir yerde saklayıp tüketmek isterler; bu davranış genellikle hediye verme amaçlı değildir.

  • Kediler nasıl evcilleşti, köpeklerden farkı nedir?

    Kediler büyük oranda kendiliğinden evcilleşti; insanlar köpeklerde olduğu kadar doğrudan seçilim uygulayarak yönlendirmedi.

  • Evcil kediler vahşi atalarıyla çiftleşebiliyor mu?

    Evet; günümüzdeki evcil kedilerin yaklaşık %85'i hâlâ vahşi atalarıyla çiftleşmeye devam etmektedir.

  • Mırlama her zaman mutluluk belirtisi midir?

    Hayır; mırlama sıklıkla memnuniyeti gösterse de ağrı, stres veya iyileşme gibi durumlarda da görülebilir.

  • Kedilerin tıslaması ne anlama gelir?

    Tıslama, alanlarının veya kendilerinin tehdit altında olduğunu düşündüklerinde çıkardıkları uyarıcı/defansif bir sestir.

  • Kediler insanlara özgü sesler kullanıyor mu?

    Evet; kedilerin insanlarla iletişimde kullandıkları yaklaşık 16 farklı ses olduğu ve bu sesleri diğer kedilerle genelde kullanmadıkları belirtilir.

  • Kediler neden dışarıda kaka örneklerini gömerler?

    Kaka gömme davranışı, feromon ve koku izlerini gizleyerek daha büyük, domine edici kedilerden saklanma amacı taşıyan adaptif bir davranıştır.

Ön Bilgiler

  • Temel evrim ve evcilleşme kavramları hakkında bilgi
  • Hayvan davranışı (etoloji) terimlerine aşinalık (örneğin işaretleme, vokalizasyon)
  • Genetik ayrışma ve izolasyon kavramlarına temel düzeyde hakimiyet
  • İnsan-kedi günlük etkileşimlerine dair gözlemsel deneyim (pratik gözlem faydalı)

Tarihsel Bağlam

  • Tarımın başlaması ve ambarların inşa edilmesi ile farelerin ambarları işgal etmesi, bunun sonucunda vahşi kedilerin insanlarla etkileşime geçmesi
  • Kurtlardan evcil köpeklerin yapay seçilim yoluyla evcilleştirilmesi
  • Kedilerin kendi kendine evcilleşmesi, insanlar tarafından yoğun seçilim olmadan
  • Modern genetik gözlemi: günümüzde evcil kedilerin yaklaşık yüzde 85inin vahşi atalarıyla çiftleşmeye devam etmesi
  • Modern gözlem: evcil köpeklerin birçoğunun vahşi kurtlarla çiftleşememesi nedeniyle davranışsal ve mekanik izolasyonların varlığı
  • John Bradshaw'ın kedi davranışı üzerine yaklaşık 30 yıllık çalışmaları ve bu çağdaş araştırmaların bulguları
  • Araştırma bulgusu: kedilerin insanlara özel 16 farklı ses kullandığı
  • Araştırma bulgusu: kedilerin mırıltılarının kemik iyileşmesini hızlandırdığına dair bazı bulgular
  • Antik Mısır dönemi
  • Neolitik Çağ, yerleşik yaşamın ve tarımın başlaması
  • Köpeklerin evcilleştirilmesi, on binlerce yıl önce
  • Kedilerin evcilleşmesi, Neolitik dönem sonrasında
  • Binlerce yıllık insan-kedi birlikteliği
  • Çağdaş kedi davranışı araştırmaları, son 30 yıl

Kişiler

  • Trixie

    Videoda başrolde yer alan evcil kedi; anlatım boyunca örnek olarak kullanıldı.

  • John Bradshaw

    Bristol Üniversitesi'nden, kedi davranışları alanında 30 yılını harcamış uzman olarak anıldı; kedilerin ev içindeki davranışlarını açıklayan kişi.

  • TED Morris

    John Bradshaw'ın görüşünün 'tıpkı TED Morris'in yaptığı gibi' olduğu biçiminde kısa bir karşılaştırma/reference için metinde anıldı.