- İnsomni
İnsomni, yani uyuyamama hastalığı, insanların isteseler bile uykuya dalmakta sorun yaşamalarına verilen bir isim. Bu kişiler ihtiyaçlarından çok daha az uyuyabiliyorlar ve bu nedenle çoğunlukla gün boyu uykulu hissediyorlar, enerjileri düşük oluyor, kolayca sinirleniyorlar ve depresif bir ruh haline sahip oluyorlar. Mesela bu kişiler ayrıca insomni nedeniyle daha çok trafik kazası geçiriyorlar, derslerine veya işlerine odaklanamıyorlar, öğrenme sorunları yaşıyorlar. İnsomni, kimi zaman kendi başına görülse de genellikle yoğun psikolojik stres, travma, kronik acı, kalp yetmezliği, hipertroidizm, uyku apnesi, reflü, menopoz gibi diğer biyolojik durumlarla bir arada görülüyor. Tabii kafein, nikotin veya alkol bağımlılığı da insomniye sebep olabiliyor. Bu arada eğer bunlar hala sizi tanımlıyor gibi gözüküyorsa ve bu sorunu ara ara yaşıyorsanız, geçici insomniyle boğuşuyor olabilirsiniz; çünkü insomni kısa süreli de olabiliyor, uzun dönemli de. Yapılan çalışmalar, yetişkinlerin %10-30 arasının hayatlarında en az 1 kez insomni yaşadığını gösteriyor. Özellikle de 65 yaş üstü kişilerde ve kadınlarda daha sık görülüyor.
- Öznel Tümden İnsomni (Uyku Durumu Yanılgısı)
Öznel Tümden İnsomni diye özel bir uykusuzluk problemi. Bu, Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması tarafından da tanınan, resmi bir Uyku Durumu Yanılgısı. Bu kişiler, uyku ile uyanıklığı birbirine karıştırıyorlar, uyku halinde olduklarını algılayamıyorlar. Ve bu öyle 'Ya kestirdim mi kestirmedim mi emin olamadım.' gibi, sizin de yaşamış olabileceğiniz türden bir kafa karışıklığı değil. Bu kişiler bildiğiniz uyukluyorlar; ama o sırada uyanık olduklarını, bilinçlerinin yerinde olduğunu sanıyorlar.
- Nokturnal lagofitalmos
Özellikle bebekler arasında yaygın olsa da insanların %20'si gözleri açıkken de uyuyabiliyorlar. Buna nokturnal lagofitalmos diyoruz ve bu kişilerin gözleri, uyurken ya tamamen ya da kısmen açık kalıyor.
- Mikrouyku
Mikrouyku, beynin çok kısa bir süreliğine kendini uyku durumuna alarak bilinçsiz hale geçmesine verdiğimiz bir isim. Normalde aşırı uyku yoksunluğu çeken kişilerin beyninin zorla uykuya dalmasından kaynaklanıyor; ama bazen sağlıklı insanlarda da araba sürmek veya Evrim Ağacı videosu izlemek gibi monoton işler yaparken yaşanabiliyor. Genelde trafik kazalarının nedeni olarak verilen 'direksiyon başında uyuyakalma', gerçekte mikrouykudan kaynaklanıyor.
- Ölümcül Ailesel İnsomni
Bunun en net görüldüğü örnek, Ölümcül Ailesel İnsomni diye bir hastalık. Bu kişilerin 20. kromozomlarının kısa kolunda bulunan ve ebeveynlerinden miras aldıkları bir mutasyon dolayısıyla, beyinlerindeki prion proteinleri yanlış üretiliyor. Bu hatalı katlanan proteinler, talamus bölgesinin şeker tüketimini azaltıyor ve aynı zamanda singulat korteks metabolizmasını yavaşlatıyor. Talamus, vücudun bilinç, uyku durumu ve dikkat gibi özelliklerinden sorumlu bölgelerinden biri. Singulat korteksse talamustan ve neokorteksten aldığı sinyaller yardımıyla limbik sistemi, yani duygudurum, öğrenme, hafıza gibi özellikleri kontrol ediyor. Bu ikisi aksadığında, kişide önce uyku sorunları, panik ataklar, paranoya ve fobiler gelişiyor. 4 ay kadar bunlarla cebelleşen bireyler, sonrasında daha da kötüleşerek halüsinasyonlar görmeye başlıyorlar. Bu semptomlar da 5 ay kadar sürüyor, sonrasında artık uyku miktarı sıfıra iniyor ve hızla kilo kaybetmeye başlıyorlar. 3 ay kadar da bununla mücadele ettikten sonra, beyinleri uykusuzluk nedeniyle demansa uğramaya başlıyor ve çevrelerindeki uyaranlara yavaş yavaş cevap verememeye başlıyorlar, kimliklerini giderek unutuyorlar ve 6 ay kadar sonra, ölüyorlar.
- Prion proteinleri (hatalı katlanan proteinler)
Bu kişilerin 20. kromozomlarının kısa kolunda bulunan ve ebeveynlerinden miras aldıkları bir mutasyon dolayısıyla, beyinlerindeki prion proteinleri yanlış üretiliyor. Bu hatalı katlanan proteinler, talamus bölgesinin şeker tüketimini azaltıyor ve aynı zamanda singulat korteks metabolizmasını yavaşlatıyor.
- Talamus
Talamus, vücudun bilinç, uyku durumu ve dikkat gibi özelliklerinden sorumlu bölgelerinden biri.
- Singulat korteks
Singulat korteksse talamustan ve neokorteksten aldığı sinyaller yardımıyla limbik sistemi, yani duygudurum, öğrenme, hafıza gibi özellikleri kontrol ediyor.
- Limbik sistem
Limbik sistemi, duygudurum, öğrenme, hafıza gibi özellikleri kontrol ediyor.
- Depersonalizasyon
Depersonalizasyon dediğimiz kişilik ve gerçeklik uyuşmazlığı.
- Uyku yetmezliği psikozu
96 saati geçtiğinizdeyse, 'uyku yetmezliği psikozu' dediğimiz bir sorun başlıyor ve artık gerçek olanla olmayanı ayırt etmekte zorlanıyorsunuz. Bu noktada uykuya dalma arzunuz da artık karşı koyulamaz hale geliyor.
- Tremor
Tremor dediğimiz titremeler (uykusuzluğa bağlı olarak görülebilen semptomlardan biri).
- Bilişsel performans
36 saatlik uykusuzluk, bilişsel performansınızın çakılmasına neden oluyor: Hafızanız zayıflıyor, söylenenleri anlamakta ve uygulamakta zorlanmaya başlıyorsunuz, yeni bir şeyler öğrenemiyorsunuz, davranışlarınız anormalleşiyor, sosyal etkileşimleri takip etmekte zorlanıyorsunuz, bilişsel performansa dayalı görevlerde hata miktarınız katlanarak artıyor.
- Polifazik mikrouyku düzeni
Travma dolayısıyla uyku algısında bozulma olabilir ve gün boyunca polifazik bir mikrouyku düzenine geçtiğini fark edemiyor olabilir.