İki doz biontech aşısı olan biri COVID-19'un etkilerinden korunmak için nasıl devam etmeli?

İki doz BioNTech aşısı temel bağışıklığı kurar ama bu bağışıklık zamanla azalır. Bu yüzden en önemli adım, ulusal aşı takviminize ve risk grubunuza uygun güncel rapel (hatırlatma) dozunu yaptırmaktır. Güncel dozun hangi aşıyla ve hangi aralıkla yapılacağı ülkeye göre değişir, bunu T.C. Sağlık Bakanlığı veya aile hekiminizden teyit etmelisiniz.

Neden iki doz yetmez? Katar'daki büyük bir çalışmada, ikinci dozdan sonra enfeksiyona karşı koruma hızla düşerken, hastaneye yatış ve ölümden korunma yaklaşık altı ay boyunca güçlü kaldı (Chemaitelly vd., NEJM 2021). Yani zayıflayan şey ağırlıklı olarak enfeksiyondan korunma, ağır hastalığa karşı koruma çok daha dayanıklı. Ayrıca virüs de değişti. Omicron ve soyundan gelen varyantlar, ilk aşı serisinin antikor yanıtından daha kolay kaçar. İki dozla ilk serinin ürettiği bağışıklık bu yüzden güncel varyantlara karşı tek başına yeterli sayılmaz.

Rapelin katkısı iyi belgelenmiş. İsrail'de ikinci dozdan en az beş ay sonra üçüncü doz yapılanlarda ağır hastalık ve ölüm belirgin biçimde azaldı (Barda vd., Lancet 2021; Bar-On vd., NEJM 2021). Randomize bir çalışmada üçüncü dozun iki doza göre %95,3 etkinlik sağladığı ve yeni bir güvenlik sinyali çıkmadığı bildirildi (Moreira vd., NEJM 2022). Burada iki dozdan sonra geçen süre ve yaş belirleyici. Yaşlılar, bağışıklığı baskılanmış kişiler, kronik hastalığı olanlar ve hamileler rapelden en çok yarar görenlerdir.

Aşının yanında yapılabilecekler şunlar:

• Risk grubundaysanız, belirti başladığında erken test yaptırın. Antiviral tedaviler (örneğin nirmatrelvir/ritonavir) ancak hastalığın erken döneminde işe yarar, bu yüzden gecikmeden hekime başvurmak önemli.
• Kalabalık, kapalı ve havalandırması kötü ortamlarda, özellikle yaygın bulaş dönemlerinde, iyi oturan bir maske kullanın.
• Ortamları sık havalandırın. Bulaşın ana yolu havadaki solunum partikülleridir.
• Belirtiliyken, hafif de olsa, yaşlı ve bağışıklığı zayıf kişilerle temastan kaçının.

Daha önce COVID-19 geçirmiş olmak rapeli gereksiz kılmaz. Doğal enfeksiyon sonrası bağışıklık kişiden kişiye çok değişir ve ağır hastalık riskini öngörmek için güvenilir bir ölçüt değildir. Rapelin kısa süreli kol ağrısı, halsizlik, ateş gibi yan etkileri olabilir, miyokardit riski ise nadirdir ve esas olarak genç erkeklerde ilk serinin sonrasında görülmüştür.