Her evrende tek bilinç ve solipsist kozmik denge iddiası

Bu metin bir fizik modeli ya da bilimsel teori değildir. Sınanabilir hiçbir öngörüsü yoktur ve kullandığı fizik terimlerinin neredeyse hepsi yanlış anlamda kullanılmıştır. Savunulabilir tek çekirdeği felsefedeki "öteki zihinler sorunu"dur: Başkasının bilincine doğrudan erişemeyiz ve katı solipsizm mantıksal olarak çürütülemez. Ama çürütülemez olmak bir güç sayılmaz. Karl Popper'ın yanlışlanabilirlik ölçütüne göre hiçbir gözlemle çelişemeyen bir iddia dünya hakkında bilgi vermez. Her şeyi "test ortamı" diye etiketlemek, olabilecek her gözlemi açıklıyormuş gibi görünür ama aslında hiçbirini açıklamaz.

En ciddi sorun "gözlemci" kavramında. Kuantum mekaniğinde ölçüm, bir sistemin çevresiyle geri döndürülemez biçimde etkileşmesidir. Zeh ve Zurek'in geliştirdiği dekoherans kuramı, klasik ve belirli sonuçların hiçbir bilinç gerekmeden ortaya çıktığını gösteriyor. "Bilinç dalga fonksiyonunu çökertir" görüşü fizikte marjinal kaldı; Wigner bile sonradan bu görüşten uzaklaştı. Çoklu evren modelleri de "evren başına tek bilinç" öngörmez. Everett'in çok dünyalar yorumunda her dal, ayrışmadan önceki tüm gözlemcilerin kopyalarını içerir. "Boyut" ise fizikte ayrı bir evreni ya da hayatı anlatmaz, uzay veya zamandaki bir serbestlik derecesini anlatır.

"Kaos" da teknik bir kavramdır. Lorenz'in hava durumu modellerinde gösterdiği gibi, başlangıç koşullarına aşırı duyarlılık anlamına gelir. Türbülansta, gezegen yörüngelerinde ve kalp ritminde gözlenir ve ortamda kaç zihin olduğuyla hiçbir ilgisi yoktur. İki özgür zihnin bir arada "sonsuz düzensizlik" yaratacağı iddiasını da gündelik deneyim çürütüyor: Sekiz milyara yakın insan dil, kurum ve iş birliği kurarak bir arada yaşıyor ve oyun kuramı bu tür etkileşimleri başarıyla modelliyor. "Fiziksel değil, kuantum düzeyinde bağ" ifadesi kendi içinde çelişkilidir, çünkü kuantum olguları da fizikseldir. Dolanıklık, iletişimsizlik teoremi gereği sinyal ya da etki taşıyamaz. Dekoheransa uğramış dallar da birbiriyle etkileşmez.

Evren "sıfır gürültülü ve kusursuz simetrik" de değildir. Kozmik mikrodalga artalan ışımasındaki yaklaşık yüz binde birlik sıcaklık dalgalanmaları, galaksilerin tohumlarıdır. Zayıf etkileşimde parite simetrisinin bozulduğu Wu deneyiyle (1957) gösterildi. CP bozulması ve madde-antimadde asimetrisi olmasaydı biz de var olmazdık. Metnin kendisi de tutarsız: Dış dünyayı önce "gürültü" diye tanımlıyor, sonra sistemi "sıfır gürültülü" ilan ediyor. Determinizm ile özgür bilinç, mutlak Tanrısal kontrol ile mutlak otonomi birbiriyle çatışıyor. Simüle edilen bir varlık da tanımı gereği "bare-metal" olamaz.

Hipotez iki şeyi kanıtsız varsayıyor. İlki, "tesadüf değilse tasarımdır" ikilemi. Bu ikilem, doğal seçilim ve kendiliğinden örgütlenme gibi yasalara bağlı süreçleri görmezden geliyor. İkincisi, başkalarının biyolojisinin onların zihnine kanıt olmadığı varsayımı. Oysa sizin "merkezi aklınız" da ebeveynlerinizden ve yaklaşık 3,8 milyar yıllık ortak soydan geliyor. Başkalarının da aynı sinir sistemi mimarisine sahip olması ve benzer davranması, onların da bilinçli olduğuna dair eldeki en iyi açıklamadır.

Fikir özgün de değil. Leibniz'in Monadoloji'sindeki (1714) "penceresiz", birbiriyle etkileşmeyen ve Tanrı'nın önceden kurulmuş uyumuyla eşgüdümlenen monadlarla neredeyse aynı yapıda. Berkeley'nin idealizmi, Descartes'ın kötü cin senaryosu ve Nick Bostrom'un 2003 tarihli simülasyon argümanı da yakın akrabaları. Okumaya Leibniz'in Monadoloji'si, Bostrom'un "Are You Living in a Computer Simulation?" makalesi ve Popper'ın yanlışlanabilirlik üzerine yazdıklarıyla başlayabilirsiniz. Fizik tarafında önce dekoheransı ve bir metaforla bir mekanizma arasındaki farkı öğrenmek işinizi çok kolaylaştırır. Bir fikrin bilimsel değer kazanması için mevcut açıklamalardan farklı, ölçülebilir bir öngörü üretmesi ve verilerle karşılaştırılması gerekir.