Çevre değiştiğinde bazı türler uyum sağlıyor, bazıları tükeniyor. Belirleyici olan değişimin kendisinden çok hızı. Ama bu kuralın, gezegeni sarsan kitlesel yok oluşları da açıklayıp açıklamadığı belli değildi.

Canlıların milyonlarca yıla yayılan uyum hızını doğrudan ölçmek mümkün değil. Rothman ve Petrovskii bu yüzden bir matematiksel model kurdu. Bir türün uyum sağlayabilmesi için popülasyonda kalıtsal çeşitlilik olmalı, bazı farklar avantaj sağlamalı ve avantajlı bireyler daha çok yavru bırakmalı. Koşullardan biri bile eksikse tür tükeniyor. Model, hayvan gruplarının çoğunun orta hızda uyum sağladığı, azının ise en yavaş ya da en hızlı uçlarda kaldığı çan biçimli bir eğri verdi.

Ekip bu eğriyi, karbon döngüsünün sarsıldığı son 450 milyon yıldaki 27 dönemle karşılaştırdı. Karbon döngüsündeki değişim, küresel çevrenin ne hızla değiştiğinin iyi bir göstergesi. Neredeyse bütün kitlesel yok oluşlarda çevre, hayvanların önemli bir kısmının yetişemeyeceği bir hızla değişmişti. Üstelik aradaki fark, yok olan hayvan gruplarının oranını da tahmin edebiliyordu.

İlginç bir ayrıntı daha var: Canlıların uyum hızlarının aralığı, çevrenin değişebildiği hızların aralığıyla büyük ölçüde örtüşüyor. Rothman'a göre yaşam, karşılaştığı streslere denk bir uyum kapasitesiyle evrimleşmiş olabilir.

Bugün okyanuslardaki karbondioksit, geçmişteki büyük yok oluşlarla ilişkili hızlardan biraz düşük ama onlara benzer bir hızla artıyor. Bu bir kesinlik değil; ama modern çevresel değişimin, uyumun giderek zorlaştığı sınıra yaklaşıyor olabileceğine işaret ediyor.

✏️ Çeviren: Esra Polat · Editör: Damla Şahin Uçar