The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan yeni bir Texas Üniversitesi Austin çalışması, kozmolojinin iki ayrı gizemini tek bir teoride birleştiriyor: James Webb Uzay Teleskobu'nun keşfettiği "Küçük Kırmızı Noktalar" (Little Red Dots) ile küresel yıldız kümelerinin kökeni.

Küçük Kırmızı Noktalar, Büyük Patlama'dan yaklaşık 600 milyon yıl sonra ortaya çıkan ve 1,5 milyar yıl sonra ortadan kaybolan kompakt, son derece parlak nesneler. Çoğunlukla süper kütleli kara deliklerin çevresindeki yoğun gaz bulutları olarak yorumlansa da yeni çalışma farklı bir açıklama öneriyor: Bu nesneler, merkezinde süper kütleli bir yıldız barındıran genç küresel yıldız kümeleri olabilir.

Küresel kümeler ise galaksilerin yörüngesinde dönen, yüz binlerce hatta milyonlarca yıldız içeren antik yapılar. Yüz yılı aşkın süredir incelenmelerine rağmen nasıl oluştukları hâlâ bilinmiyor. Araştırmacılar bu nesneleri milyarlarca yıllık evrimlerinin sonunda gördüğünden başlangıç koşullarını yeniden inşa etmek güç. Öte yandan küresel kümelerin kimyasal bileşiminde tuhaf bir örüntü var: yüksek helyum, azot, sodyum ve alüminyum; düşük karbon, oksijen ve magnezyum. Bu kombinasyon yalnızca olağan yıldızlardan çok daha yüksek sıcaklıklarda gerçekleşen nükleer füzyonla açıklanabilir.

UT Austin'den John Chisholm ve ekibinin teorisi şöyle işliyor: Erken bir küresel kümede yıldızlar art arda çarpışarak merkezi bir süper kütleli yıldız oluşturabilir. Bu devasa yıldız hem nesneyi bir Küçük Kırmızı Nokta gibi gösterir hem de ölünce çevresine bugün küresel kümelerde gördüğümüz kimyasal parmak izlerini bırakır. Yıldız öldükten sonra nesne artık bir Küçük Kırmızı Nokta gibi görünmez; küme ise milyarlarca yıl varlığını sürdürür.

Birden fazla kanıt bu teoriyi destekliyor: Küçük Kırmızı Noktaların evrendeki dağılımı bugünkü küresel kümelerin dağılımıyla örtüşüyor, kütleleri uyumlu ve her ikisi de aynı kozmik dönemde ortaya çıkıyor.

Gökbilimciler, yaşanabilir bölgede yer alan kayalık ötegezegen LHS 1140 b'den kaçan helyum gazını tespit ederek, bu gezegenin atmosferini milyarlarca yıldır koruduğunu ilk kez kanıtladı. Yıldızlarının şiddetli radyasyonuna rağmen atmosferini kaybetmeyen bu "Süper Dünya", yaşanabilir bölgelerdeki kayalık gezegenlerin hayatı desteklemek için gereken temel koşullara (atmosferik koruma) sahip olabileceğini gösteren en güçlü kanıtı oluşturuyor. Bu keşif, evrende Dünya dışında yaşanabilir dünyalar arayışında yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

NASA'nın Psyche uzay aracı, 15 Mayıs 2026'da Mars'ın yanından geçerek yerçekimi yardımı manevrasını başarıyla tamamladı. Bu geçiş hem 2029'daki Psyche asteroidine varış için kritik bir hız kazanımı sağladı hem de görevin tüm bilimsel aletlerini gerçek koşullarda test etme fırsatı verdi.

Sonuçlar etkileyiciydi. Gama ışını ve nötron spektrometresi, Mars yüzeyinden ve atmosferinden kaçan nötronları yakın geçiş sırasında tespit etti. Manyetometre ise bir gök cisminin manyetik alanını ilk kez ölçerek Mars'ın güneş rüzgarı etkileşim bölgesindeki (yay şoku bölgesi) yoğun manyetik alan artışını başarıyla yakaladı. Çok spektrumlu görüntüleme sistemi ise Mars'ın nadir görülen görüntülerini sundu: rüzgarla şekillenmiş kraterler, güney kutup buz kütlesi ve büyük çift halkasıyla Huygens krateri görüntülendi. Ayrıca Mars'ın uyduları Phobos ve Deimos çok uzak mesafeden dahi tespit edilebildi.

Görevin baş araştırmacısı Lindy Elkins-Tanton, Mars'ın bu kadar kapsamlı incelendiği göz önüne alındığında büyük keşifler beklenmediğini ancak Psyche'nin kendine özgü bakış açısıyla Mars bilimine anlamlı katkılar yapıldığını belirtti. Yıllarca planlanan bu yerçekimi yardımı sayesinde Psyche, 2029 yazında metal bakımından zengin Psyche asteroidine ulaşmak için gereken tam yörüngeye yerleşti.

ESA’nın Mars Express yörünge aracı, Mars’ın Noachis Terra bölgesinde yer alan 180 km genişliğindeki Kaiser Krateri'nde, rüzgârla şekillenmiş ve metalik bir görünüme sahip devasa kumul alanlarını görüntüledi. Bazaltik kumulların güneş ışığını yansıtmasıyla ortaya çıkan bu metalik görünüm, bölgedeki don tabakalarıyla birleşerek eşsiz bir manzara oluşturuyor. Kraterde ayrıca antik su faaliyetlerine dair kanıtlar olan kil kayaçları ve vadiçukurları da gözlemlendi. Bu görüntüler, Mars'ın hem rüzgâr dinamiklerini hem de geçmişteki suyla olan etkileşimini anlamak adına önemli veriler sağlıyor.

Yılın en etkileyici gökyüzü olaylarından biri olan Perseid meteor yağmuru, 18 Temmuz Cuma akşamı itibarıyla başladı ve 23 Ağustos'a kadar sürecek. Dünya, 4 milyardan fazla yıl önce oluştuğu düşünülen Swift-Tuttle kuyruklu yıldızının bıraktığı enkaz izinden geçerken bu gösteri yaşanıyor.
Meteor yağmurunun zirvesi genellikle Ağustos'un ortasına denk geliyor; bu dönemde saatte onlarca meteor gözlemlenebiliyor. En iyi izleme zamanı gece 23:00'dan şafağa kadar; özellikle güneş doğmadan önceki saatler en yoğun aktiviteyi sunuyor.
Perseid'leri görmek için özel bir ekipman gerekmiyor; çıplak gözle izlenebiliyor. Ancak ışık kirliliğinden uzak karanlık bir alan bulmak kritik önem taşıyor. Gözlerinizin karanlığa alışması için en az 20-30 dakika beklemek görüş kalitesini önemli ölçüde artırıyor. Ayın etkisi ve hava koşulları da gözlem deneyimini doğrudan etkiliyor.
Perseid'ler, Dünya'nın Swift-Tuttle'ın bıraktığı toz ve buz parçacıklarıyla çarpışmasıyla oluşuyor. Bu parçacıklar atmosfere saniyede onlarca kilometre hızla girerek yanarken gözlemlediğimiz ışıklı izleri bırakıyor. Swift-Tuttle'ın bir sonraki yakın geçişi yaklaşık 2126 yılında gerçekleşecek; bu nedenle her yıl dönen Perseid yağmuru, kuyruklu yıldızı uzun süre beklememize gerek kalmadan hissetmenin en güzel yolu.