Sonsuzluk kimyasalları veya PFAS, organik kimyadaki en sağlam tekli bağlar arasında yer alan güçlü…
Filtrele
Sonsuzluk kimyasalları veya PFAS, organik kimyadaki en sağlam tekli bağlar arasında yer alan güçlü karbon-flor bağlarına sahip sentetik maddelerdir. Bu dayanıklılıkları sayesinde 1940'lardan beri suya, yağa ve ısıya dirençli yapışmaz pişirme kaplarında, gıda ambalajlarında ve su geçirmez kumaşlarda kullanılmaktadır. Ancak karbon-flor bağlarını kırmak çok zor olduğundan bu maddeler doğada parçalanmadan kalmaktadır. Suda çözünebilen ve hareketli olan PFAS bileşikleri, yeraltı suları ve nehirler yoluyla taşınarak toprakta, yaban hayatında ve insanlarda birikmektedir.
Üstelik bu maddelerin doğaya karışması için ürünlerin çöpe atılıp katı atık sahalarından sızması şart değildir. Örneğin su geçirmez bir kumaşı yıkamak bile atık suya PFAS geçmesine yol açabilir. Çoğu atık su arıtma tesisi bu kalıcı kimyasalları temizlemek üzere tasarlanmamıştır. Dolayısıyla kimyasallar genellikle arıtma sistemlerinden sızarak nehirlere ve göllere ulaşmakta ve sonunda muslukları besleyen kaynaklara ulaşabilmektedir. 2023 yılında yapılan bir araştırma, ABD'deki içme suyu kaynaklarının yaklaşık %45'inin en az bir PFAS bileşiği içerebileceğini tahmin etmektedir.
Bu yaygın maruziyet elbette kaygı uyandırmaktadır. Ancak mevcut kanıtların sınırını bilmek önemlidir (çünkü bir ilişkinin görülmesi doğrudan neden-sonuç kanıtı değildir). Belirli PFAS türleri bağışıklık sistemi etkileri, kolesterol seviyeleri, üreme sağlığı, karaciğer hasarı, tiroid sorunları ve bazı kanser risklerinde artışla ilişkilendirilmiştir. Bilim insanları uzun vadeli etkilerin tam olarak ne anlama geldiğini halen araştırmaktadır.
Öte yandan bu maruziyeti azaltmak mümkündür. ABD Çevre Koruma Ajansı 2024 yılında PFOA ve PFOS için trilyonda dört parçalık (yaklaşık beş olimpik havuza bir damla su) ABD içme suyu sınırı getirmiştir. Evlerde ise ters osmoz (İng: "reverse osmosis") sistemleri suyu basınç altında hassas bir zardan geçirerek PFOS, PFOA, ağır metaller ve organik kirleticileri geride bırakmaktadır.
✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Evrim Ağacı
Fotoğraf: Clay Banks / Unsplash
Üstelik bu maddelerin doğaya karışması için ürünlerin çöpe atılıp katı atık sahalarından sızması şart değildir. Örneğin su geçirmez bir kumaşı yıkamak bile atık suya PFAS geçmesine yol açabilir. Çoğu atık su arıtma tesisi bu kalıcı kimyasalları temizlemek üzere tasarlanmamıştır. Dolayısıyla kimyasallar genellikle arıtma sistemlerinden sızarak nehirlere ve göllere ulaşmakta ve sonunda muslukları besleyen kaynaklara ulaşabilmektedir. 2023 yılında yapılan bir araştırma, ABD'deki içme suyu kaynaklarının yaklaşık %45'inin en az bir PFAS bileşiği içerebileceğini tahmin etmektedir.
Bu yaygın maruziyet elbette kaygı uyandırmaktadır. Ancak mevcut kanıtların sınırını bilmek önemlidir (çünkü bir ilişkinin görülmesi doğrudan neden-sonuç kanıtı değildir). Belirli PFAS türleri bağışıklık sistemi etkileri, kolesterol seviyeleri, üreme sağlığı, karaciğer hasarı, tiroid sorunları ve bazı kanser risklerinde artışla ilişkilendirilmiştir. Bilim insanları uzun vadeli etkilerin tam olarak ne anlama geldiğini halen araştırmaktadır.
Öte yandan bu maruziyeti azaltmak mümkündür. ABD Çevre Koruma Ajansı 2024 yılında PFOA ve PFOS için trilyonda dört parçalık (yaklaşık beş olimpik havuza bir damla su) ABD içme suyu sınırı getirmiştir. Evlerde ise ters osmoz (İng: "reverse osmosis") sistemleri suyu basınç altında hassas bir zardan geçirerek PFOS, PFOA, ağır metaller ve organik kirleticileri geride bırakmaktadır.
✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Evrim Ağacı
Fotoğraf: Clay Banks / Unsplash
65 görüntülenme
1
0
Paylaş
Yorumlar yükleniyor...
©2010-2026 Evrim Ağacı
/studio/a1c6529a-cab0-401a-93da-bea3545d37dc.jpg)