Çoğumuz insanın elini eteğini çektiği bir dünyada doğanın anında bayram edeceğini ve her yerin zengin bir tür cennetine dönüşeceğini hayal ederiz. Ancak ekoloji tarihi ve fosil kayıtları, insan ile biyosfer arasındaki ilişkinin bu kadar yüzeysel olmadığını bize çarpıcı bir şekilde hatırlatıyor.

York Üniversitesinin 2000 yıllık fosil polen katmanlarını inceleyen yeni bir çalışması, 1347 yılındaki meşhur Kara Ölüm salgını sonrasında çok acayip bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. Salgın Avrupa nüfusunun neredeyse yarısını yok ederken, bitki biyoçeşitliliği de insanlarla beraber benzeri görülmemiş bir çöküşe geçti. Tarlaların terk edilmesini takip eden 150 yıl boyunca bitki türleri hızla azaldı.

Peki insanların ortalıkta olmaması bitkileri nasıl vurdu?

Hepimizin bildiği gibi günümüz endüstriyel tarımı aşırı kimyasal kullanımı ve monokültür arazileriyle doğayı adeta boğuyor. Fakat Orta Çağ'daki geleneksel tarım bundan çok farklıydı. Nadasa bırakılmış topraklar, küçük tahıl şeritleri, otlaklar ve koruluklar bir araya gelerek devasa bir habitat mozaiği oluşturuyordu. Bu karmaşık peyzaj, sayısız açık alan bitkisine nefes alacak mikro yaşam alanları açıyordu. Salgın yüzünden tarlalar insansız kalınca bu dinamik mozaik bir anda yok oldu, araziler kapandı ve tek tipleşti. Böylece bitkilerin çeşitliliği de hızla eridi.

Bu durum bize çok önemli bir ders veriyor: Doğayı koruma mücadelemizde insan ile tarımı doğrudan yaban hayatın düşmanı ilan etmek yerine, geleneksel karma modellerin sunduğu o zengin habitat yapısını anlamak zorundayız. Çünkü doğayı tamamen kendi haline bırakmak, her zaman beklediğimiz o zenginliği geri getirmeyebilir.

Sizce modern koruma biyolojisinde insanı doğadan bütünüyle yalıtmak mı daha mantıklı, yoksa geleneksel mozaik arazi modellerini günümüze uyarlamak mı?

1 saattir kartımı arıyorum, masama baya baktım. En son odaya başka bir nedenle girince kartımın kırmızı rengiyle masamın üstünde olduğunu gördüm. Gemini'ye sorunca yaygın bir durum olduğunu öğrendim. Beynimiz bir şeye çok odaklanınca ve streslenince bazen çevredeki detayları fark etmiyor, aradığımız şey aklımızda en son kalan görsele uymazsa onu görsek bile algılayamıyormuş. Beynimiz sandığımızdan çok daha güçlü.

Bizi hiç yargılamayan, günün her saatinde ulaşılabilen bir yapay zekaya dert anlatmak ilk bakışta harika bir psikolojik destek gibi hissettirebilir. Ne var ki bilişsel bilimler ve klinik psikoloji, zihnimizi bir algoritmaya teslim etmenin göründüğünden çok daha riskli olduğunu ortaya koyuyor.

İşin özü şu: Büyük dil modelleri ne kadar şefkatli görünen cümleler kurarsa kursun, ekranın ardındaki insan deneyimini hissedemez veya gerçek anlamda kavrayamaz. Psikoterapi yalnızca tavsiye vermekten ibaret bir süreç değildir; danışan ile hekim arasında kurulan o derin insani bağa, klinik sezgiye ve saniyeler içindeki mikro tepkilerin analizine dayanır. Bir yazılım, en kritik kriz sinyalini gözden kaçırabilir veya son derece sakıncalı tavsiyeler üretebilir.

Fakat madalyonun diğer yüzünü de görmezden gelemeyiz. Auckland Üniversitesinde yapılan çalışmalar, yapay zekanın dijital biyobelirteçleri okuma konusunda muazzam bir potansiyel taşıdığını kanıtlıyor. Konuşma tempomuzdaki hafif bir yavaşlama, ses tonumuzdaki titreşimler veya seçtiğimiz kelimeler depresyonun erken evrelerine dair somut ipuçları veriyor. Tıpkı akıllı saatlerin kalp ritmindeki anormallikleri fark edip bizi uyararak hekime yönlendirmesi gibi, yapay zeka da uzmanların yerini almadan erken uyarı veren harika bir klinik tarama aracına dönüşebilir.

Dolayısıyla yapay zekayı bir terapist olarak değil, hekimlerin elini güçlendiren bir teşhis yardımcısı olarak konumlandırmamız gerekiyor. Çünkü insan zihnini iyileştirmek, veri işleme kapasitesinden çok daha fazlasını; gerçek bir insani empatiyi gerektiriyor.

Bebeklerin 1. yıllarını doldurduklarında genelde anne baba ya da dede şeklinde hecelemeleri duyulur.

Peki bebeklerin çevresinden en çok duyduğu sesler kendi isimleri olduğu halde neden anne ya da baba derler.
Ba-ba de-de gibi seslerin hecelemesi kolay olduğu için mi yoksa insan genomuyla alakalı ilk kelimenin geçmişten gelen bir olayla anne veya baba olması mıdır?