NASA’nın Swift Gözlemevi ve ZTF taraması yardımıyla, bir galaksinin merkezinden 30.000 ışık yılı uzakta bir yıldızı parçalayıp yutan gezgin (öksüz) bir süpermasif kara delik keşfedildi. Yaklaşık 1 milyon güneş kütlesindeki bu gizli devin bir yıldızı yutarken oluşturduğu 10 milyar güneş parlaklığındaki morötesi patlama, gök bilimcilere galaksi merkezlerinin dışında saklanan milyonlarca "gezgin" kara deliği avlamak için yepyeni bir yöntem sunuyor.

PNAS dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Richard Feynman'ın 1940'larda Princeton'da doktora öğrencisiyken ilk kez sorduğu ve onlarca yıl boyunca fizikçileri ikiye bölen "ters sulama başlığı" problemini nihayet çözüme kavuşturdu. New York Üniversitesi'nden Leif Ristroph liderliğindeki ekip, alışılmışın dışında yedi farklı geometriye sahip "saçma" sulama başlıkları tasarlayarak iki rakip teoriyi de çürüttü.

Problem şöyle: S şeklindeki bir sulama başlığı su fışkırtırken belirli bir yönde dönüyor. Peki aynı başlık suyu içine çekse (ters yönde çalışsa), hangi yönde döner? Feynman bu soruyu laboratuvarda test etmeye çalışmış ama cam sulama başlığı paramparça olmuş ve sonuç belirsiz kalmıştı.

Sonraki onlıllarda yapılan deneyler çelişkili sonuçlar verdi. İki öne çıkan teori vardı: Ernst Mach'a atfedilen, sulama başlığının içindeki suyun açısal momentumunun belirleyici olduğu görüş; ve Feynman ile takipçilerinin savunduğu, dış ağız uçlarındaki basınç ve emme etkilerinin belirleyici olduğu görüş.

Ristroph'un ekibi her iki teoriyi doğrudan çürütecek şekilde tasarlanmış özel geometrileri test etti. Sarmal kollu başlık Mach teorisini çürüttü: Su içindeki açısal momentum çarpıcı biçimde artmasına rağmen katı gövde neredeyse hiç tepki vermedi. Ağız ucunda ters büküm yapılan başlık ise Feynman teorisini çürüttü: Dönüş yönü değişmedi. Tüm tasarımlar aynı yere işaret etti: Kolların birleştiği merkez hub. Orada gelen sular çarpışıp girdap oluşturarak açısal momentum akısı yaratıyor; katı yapı buna karşı dönerek tepki veriyor.

Bu "saçma" problemin pratik bir önemi de var: Eğri kanalların akışkan hareketi ile dönme kuvveti arasındaki ilişkisini anlamak, rüzgar ve su enerjisini dönüştüren türbinlerin tasarımını doğrudan etkileyebilir.

Güneş Sistemi'nde Dünya dışında sıvı su arayışı, dış gezegenlerin buzlu uydularına odaklanmış durumda. Yapılan kapsamlı analizler ve gelişmiş modeller; Europa, Ganymede, Callisto, Enceladus, Titan ve Mimas gibi uyduların yüzeylerinin kilometrelerce altında devasa sıvı su okyanusları barındırdığını ortaya koyuyor. NASA'nın Europa Clipper ve ESA'nın JUICE misyonları ile bu gizli okyanusların yapıları, derinlikleri ve yaşama elverişli koşulları yakında çok daha net bir şekilde aydınlatılacak.

Science dergisinde yayımlanan çığır açıcı bir araştırma, küresel dil çeşitliliğinin son 12.000 yıllık seyrini ortaya koydu. Etnografik veriler ve bilgisayar modellemeleri kullanan bilim insanları, dil çeşitliliğinin tarım öncesi dönemde değil, günümüzden 1.000 ila 3.000 yıl önce (erken devletler ve imparatorluklar çağı) on binlerce dille zirve yaptığını keşfetti. Bu altın çağın ardından, genişleyen imparatorluklar ve devlet politikaları nedeniyle dillerin hızla yok olduğu ve günümüzdeki dillerin büyük bir "tarihsel darboğazdan" sağ çıkanlar olduğu vurgulandı.

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bilim tarihinde yalnızca dördüncü kez bulaşıcı bir kanser türünü belgeledi. Vermont'taki Lake Memphremagog'dan toplanan kahverengi boğa kedi balıklarında (brown bullhead) tespit edilen melanom, bir balıkta ve tatlı suda görülen ilk bulaşıcı kanser türü olma özelliğini de taşıyor.

Hikâye 2012'de bir balıkçının derisinde siyah büyümeler olan bir balığı yetkililere götürmesiyle başladı. Vermont Balık ve Yaban Hayatı Departmanı'ndan Peter Emerson, üç yıl içinde gölün balıklarının yüzde 25-40'ında bu büyümeleri gözlemledi. Yıllarca süren araştırmalar polisiklik aromatik hidrokarbonlar, virüsler ya da mikroplar gibi olağan nedenleri eleyince Vermont Üniversitesi'nden Julie Dragon ekibi genetik yönteme başvurdu.

Sonuç çarpıcıydı: Aynı mutasyonları paylaşan tümör hücreleri, içinde büyüdükleri balıklardan genetik olarak daha uzak; birbirinden farklı balıklardaki tümörler ise birbirine akraba. Bu, klasik bir "klonal kanser" işareti; kanser hücreleri bağımsız olarak değil, bir canlıdan diğerine geçerek çoğalıyor.

Hastalık sadece Vermont'la sınırlı değil. Aynı kanser New Brunswick, Nova Scotia, Maine, Pennsylvania, Wisconsin ve New York'taki balıklarda da tespit edildi. Üstelik Lake Memphremagog'daki tümörler, New Hampshire ve Maine'deki sağlıklı balıklarla genetik olarak daha yakın; bu da kanserin başka yerden geldiğine işaret ediyor.

Bilim insanları bulaşıcı kanserlerin sandığından çok daha yaygın olabileceğini düşünüyor: Şeytan yüz tümörü hastalığı (devil facial tumor disease) Tazmanya şeytanlarını yüzde 90 azaltmıştı; ancak istiridye ve midyelerdeki bulaşıcı lösemi türleri popülasyonları çökertmedi. Araştırmacılar bu durumun ikincisiyle benzerlik taşıdığını ve balık popülasyonlarının şimdilik stabil göründüğünü belirtiyor.