İngiltere Kraliyet Darphanesi'ni yöneten Isaac Newton, 1720'deki Güney Denizi Balonu'nda servetinin üçte…

İngiltere Kraliyet Darphanesi'ni yöneten Isaac Newton, 1720'deki Güney Denizi Balonu'nda servetinin üçte birinden fazlasını nasıl kaybetti? Üstelik kütleçekim yasasını keşfeden bu büyük deha, "paradan anlamayan bilim insanı" klişesinin aksine çok temkinli bir yatırımcıydı ve tehlikeyi erkenden sezip hisselerini nisan ayında yüksek bir karla satmayı başarmıştı.

1720'de İngiliz devletinin borçlarını kendi hisseleriyle devralan Güney Denizi Şirketi, hisse fiyatı yükseldikçe alacaklılara daha az hisse veriyor ve kalanları piyasaya satarak karını katlıyordu. Taksitli satışlar yapan ve kendi hisselerini teminat gösterenlere yeni alımlar için kredi açan şirket, fiyatı altı ayda sekiz kattan fazla şişirdi. Matematikçi Andrew Odlyzko'nun arşiv çalışmasına göre Newton, nisandaki satışından sonra fiyat ikiye katlanınca fırsatı kaçırma korkusuna, yani FOMO'ya kapıldı ve haziranda çok daha yüksek fiyattan geri dönüp güvenli devlet tahvillerini bile bu hisselere çevirdi. Eylülde taksit vadeleri dolup borcunu ödeyemeyenler panikle satışa geçince balon patladı. Oxford Üniversitesi'nden tarihçiler bazı belgelerde işlemlerin Newton'ın kendi adına mı yoksa Darphane adına mı yapıldığının net olmadığını belirtiyor, ancak para kaybettiği konusunda uzmanlar hemfikir.

Newton'ın "Gök cisimlerinin hareketini bile hesaplayabilirim; ama insanların çılgınlığını hesaplayamam" sözü de bu sistemin doğasını özetliyor. Gezegenler bizim denklemlerimizi umursamadan yörüngesinde dönüyor; fakat piyasada hesabı yapanlar sistemin kendisini oluşturuyor ve herkesin tahmini bizzat fiyatı değiştiriyor. Türkiye'de 130'u aşkın fonun tasfiyesiyle sonuçlanan fon krizinden bugünkü yapay zeka balonu tartışmalarına kadar, kağıt üzerindeki kazançların panik anında nakde çevrilememesi mekanizması 300 yıldır aynı şekilde işliyor. Finans balonlarının nasıl şişip patladığını ve Newton'ın bu döngüye nasıl yakalandığını yeni videomuzda anlatıyoruz:

https://www.youtube.com/watch?v=KR9KuLLfPfk