Bir ormanda ağaçlar kurak bir yazı atlattıktan yıllar sonra bile ölebiliyor ve bunu sadece kuraklığın…

Bir ormanda ağaçlar kurak bir yazı atlattıktan yıllar sonra bile ölebiliyor ve bunu sadece kuraklığın yaşandığı yılın koşullarıyla açıklamak mümkün değil. Toprak yeniden nemlendikten sonra da ağaçta kalan bir iz var gibi görünüyor.

Utah Üniversitesinden biyologlar bu izi titrek kavaklarda (Populus tremuloides) aradılar. Utah ve Colorado'daki beş ulusal ormandan, yaklaşık 2740 metre yükseklikten topladıkları kök saplarını 2021'de aynı deney bahçesine diktiler ve üç yıl boyunca ağaçlara verilen suyu ayarlayarak farklı şiddette kuraklıklar oluşturdular. Bütün ağaçlar aynı koşullarda büyüdüğü için farkı yaratan şey su geçmişi oluyor.

Kuraklık yaşayan ağaçların sonraki yıllarda açtığı yapraklarda salisinoid fenolik glikozit adı verilen kimyasallar belirgin şekilde arttı. Bunlar böcekleri ve diğer otçulları uzak tutan temel savunma bileşikleri; böcekler tadından hoşlanmıyor ve ağaç tacındaki yaprak hasarı da azaldı. Kurutulmuş bir yaprağın kütlesinin %20'sine kadarı bu tür savunma bileşiklerinden oluşabiliyor, ama araştırmacılar bu artışın ağacın büyümesinden ödün verilerek gerçekleştiğine dair bir kanıt bulamadı.

Tablo tamamen olumlu değil. Mikroplara karşı işe yarayan yoğunlaşmış tanenlerin seviyesi düştü ve yaprak kimyasındaki değişimler yaprakta yaşayan mantar topluluklarını da değiştirdi. Ekip bunun kurak koşullara bir uyum olabileceğini düşünüyor; fakat bu değişimin ağacın toparlanmasına yardım mı ettiği yoksa zarar mı verdiği henüz belli değil.

Bu soru önemli, çünkü titrek kavak Kuzey Amerika'nın batı dağlarındaki tek baskın geniş yapraklı ağaç ve böcek istilaları, hastalıklar, otlatma ve bastırılan yangınlar yüzünden geriliyor, yerini iğne yapraklılara bırakıyor. Kuraklığın etkisi yağmurla bitmiyorsa, ormanların geleceğini hesaplarken ağaçların geçmişine de bakmak gerekiyor.

✏️ Çeviren: Eren Çetinkaya · Editör: Damla Şahin Uçar