Antropologlar fosil kayıtlarında Homo sapiens kalıntılarını ayırt etmek için alt dişlerimizin ötesine uzanan…

Antropologlar fosil kayıtlarında Homo sapiens kalıntılarını ayırt etmek için alt dişlerimizin ötesine uzanan T şeklindeki çene ucuna bakıyor. En yakın akrabalarımızda bile bulunmayan bu eşsiz yapı soyumuzun en temel izlerinden biri, ancak evrimsel amacı hakkında çok az şey biliyoruz. Filler ve deniz ineklerindeki benzer çıkıntılar da aynı anatomik kökene dayanmıyor.

New York Üniversitesi'nden Scott A. Williams'a göre tek başına ölçülemeyen bu yapı, baş ve alt çenedeki birçok parçanın etkileşimiyle oluşuyor; o yüzden henüz tek bir tanımı bile yok. Şimdiye kadar çene ucunun küçülen dişleri çiğnerken kırılmaktan korumak için çeneyi güçlendirdiği, dil kaslarına bağlanarak konuşmayı desteklediği veya eşeysel seçilimle geliştiği öne sürüldü.

Buffalo Üniversitesi'nden Noreen von Cramon-Taubadel ve ekibi, bu yapının doğal seçilimle mi yoksa şans eseri mi evrimleştiğini bulmak için insan, fosil atalarımız, şempanze, goril, orangutan ve gibonları içeren 15 insansının evrim ağacını inceledi. Baş ve alt çenedeki düzinelerce özelliğe bakan ekip, kafatasımızın beklenenden çok fazla değiştiğini fakat çene ucuna özgü dokuz özellikten sadece üçünün doğrudan seçilim altında olduğunu buldu.

PLOS One'da yayımlanan sonuçlar, çene ucunun 1979'da Stephen Jay Gould ve Richard Lewontin'in mimariden ödünç aldığı, başka bir değişimin yan etkisi olan yapıları anlatan "kemerlik" kavramına uyduğunu gösteriyor. Yani dik yürümeye başladığımız ve beynimizin büyüdüğü dönemlerdeki değişimler, genetik sürüklenme ve gen akışıyla birleşerek bu yapıyı doğurmuş gibi görünüyor. Konuşmanın ne zaman çıktığı bilinmediği için konu henüz tam çözülmüş değil, ancak çene ucu yaşayan her insanda soyumuzun tanımlayıcı bir parçası olmaya devam ediyor. 🦴

✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Çağrı Mert Bakırcı