Elektronların Gözünden Enerjinin Korunumu

Sıcaktan kızarmış metaller, elektron kusmaya başlıyor. Önlerinde ise, kaçamayacakları bir engel var. Civadan bir duvar, çarpışma için onları beklemekte. Yaptıkları her çarpma ile enerjilerinden bir parça ödünç veriyor elektronlar. Cıvanın ise elektronları, çekirdeğin çevresinde bulunmaya devam etmekte, ama bu kadar fazla enerjiyi de sürekli olarak kaldıramazlar. Cıva, değişikliğe uyum mu sağlamalı, yoksa sahip oldukları statikoyu son ana kadar savunmalı mı? Elbette Cıva, pek çok insandan daha akıllı davranıyor. Kendi varlıklarını sürdürebilmek için o anki statükoyu savunmak yerine değişime ayak uydurmaya çalışıyorlar. Bu sayede de var olmaya devam ediyorlar. Çekirdek çevresindeki elektronlar “sol şerit”e geçiyor sahip oldukları enerjiyle. 

Elektronlar tek bir yörünge üzerinde bulunmazlar. Sahip oldukları enerjiye göre gitmeye hak kazandıkları belirli seviyeler bulunur. Gerekli enerji atomlara verildiğinde ortama uyum sağlarlar. Verilen enerjiyi içlerine emip elektronlarını “sol şerit”e geçirirler, tehlike geçtiğinde de elektronlar tekrar rahatça manzarayı izleyebilecekleri, kendilerini rahat hissettikleri şeride geri düşerler. Tabi bunu yaparken lastik, asfaltta bir takım izler bırakır. Bu sırada elektronlar da, sahip oldukları, emdikleri enerjiyi ışık huzmesi olarak dışarı atarlar. Tüm bunlar olurken, tanrıcılık oynayan bizlerin Osiloskopunda izler bırakırlar. Biz tüm bu yaşananları göremeyiz, ancak hissederiz. Yaşanan bu savaşımın hatıraları kalır bize, ufak grafikler olarak. Günbatımında yansıyan sıradağlar gibi gözükür bu grafikler ancak onlar elektronun, dolaşabileceği seviyeleri, yani “şeritler”i gösterir.

James Franck ve Gustav Hertz, 1. Dünya Savaşı'nın ilk yılında bu durumu fark ettiklerinde yeni bir çağın, yeni bir fiziğin başladığını gördüler. Kuantum Fiziği'nin çağı başlamıştı... Sonrasında dönemin militarizminin etkisinde kalıp, Cıva kadar aklı olmayan insanlar ile birlikte savaştılar. İkisi de ağır yaralandı ve savaştan sonra akademik hayatlarına eskisi gibi devam edemediler. Ama buldukları, evreni algılayış biçimimizi bütünüyle en baştan yazdı. Farkında olmadan da olsa, kendilerini değiştiremeseler de, fiziği değiştirdiler.

Yani yaşamı var eden temel özellik: enerji korundu!

Teşekkür: Özgür Can Özüdoğru (ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu, gokyuzu.org)