Tarihsel diyalektik etik
/content/1fc675c2-5fe2-4e64-9b86-6597374b3cfc.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Tarihsel Diyalektik Etik
Sevgili okurlar. Bu yazımda bütün dünya insanlık üretimini ekonomik olarak ‘alım gücü’ne endeksleyen günümüz global medeniyet yapılanmasının ısrarla gözardı ettiği ‘etik güç’ kavramını gündeme getirmek istiyorum. Etik artı değer yapılandırmasını anlatmadan önce şu an dayatılan sadece kazanç odaklı kapitalist sistemin bilimsel olarak incelenmeyen hastalıklı psikososyal altyapısına teşhis amaçlı değinmek istiyorum.
Bu teşhislerden birinci ve en önemlisi bugünki hiyerarşik dünya finans örgütlenmesini organize eden emperyalist ve kolonyalist batının demokrasi yönetim biçimini dünya halklarına ideal bir sistem olarak yutturma çabasıdır. Demokrasi antik yunan şehirlerinin zengin sınıfının örgütlediği köleliğe dayanan bir yönetim biçimidir ve bu yüzden zengin batılı devletlerin dünyanın geri kalanını sömürmek için aynen uyguladıklari bir tezgahtır. Bu tuzağa düşmemek için benim önerdiğim tarihsel diyalektik etik kavramını toplumsal olarak içselleştirmek gerekir. Bu kavram tarihte herhangi bir dönemde oluşan sosyal şartların tarihin başka bir döneminde tekrar ortaya çıkması durumunda gerçekleşen koşulların insanlık medeniyeti doğrusal bir gelişme olarak ele alındığında ilerleme olarak kabul edilip edilemeyeceğini tartışan karşılaştırmalı ve bilimsel objektifliği amaçlayan bir etik anlayışıdır. Antik yunan şehir devletinde zengin beyaz erkekler kendi aralarından seçtikleri elit meclisinde kadın ve köleleri dışlayan demokrasi yönetim biçimini benimsemişlerdi. İki bin yıl sonra kendini gelişmiş muasır medeniyet ülkesi olarak tanımlayan Fransa’nın parlamentosu beyaz elit erkeklerden oluşur, kadın vekil kotası son yirmi yılda ortaya çıkar, Avrupa’nın en fazla göçmen nüfusu olmasına rağmen yabancı uyruklu isçi ve çalışanlarına seçme ve seçilme hakkını tanımayarak karar alma sürecinden dışlar. Kölelik yoktur ancak işçi maaşları aylık faturaların ödenmesine karşılık geldiği için köleliğin paralı versiyonu gibi bir koşul ortaya çıkar. Bu şartlar karşılaştırıldığında antik yunan ve bugünün Fransa’sı arasında insan haklarının iyileşmesi açısından bir artı değere rastlanmaz. Bu yüzden demokrasi yönetim biçimi insanlık tarihinde dönemini kapatmıştır ve kullanılması bilinçsiz bir beyhudeliktir. Demokratik kavramı yerine kollektif veya çoğulcu terimini öneriyorum.
Aristokratik demokrat yunan şehir devletlerinin kölelik sistemiyle birlikte yokolmasını takiben Anadolu’da ortaya çıkan sosyal örgütlenme biçimi imecedir ve kollektif dayanışmacı özelliğiyle dikey dayatmacı değil yatay uzlaşmacı çalışmayı önerir. Atatürk de keskin zekasıyla halkın örgütlenmesini başka coğrafyadan veya batıdan apararak değil köy enstitüleri modeliyle bu toprağın geleneğinden bir dünya modeli yaratmayı öngörmüştür.
Anlaşılacağı gibi sınırsız üretim ve tüketime yönelik büyüme odaklı ekonomi modeli çökmüştür ve bugüne kadar dünya halklarını ve kaynaklarını tek yönlü sömüren batı yeni sistem dönüşümünü ekonomik kriz adı altında hatta covid salgını baskısıyla kendi avantajına dönüştürme çabasındadır. Bunu da en basit yoldan dünyanın çesitli bölgelerinde yapay savaşlar örgütleyip silahlarını o ülkelere ve düşmanlarına aynı anda satarak kalleşçe yürütmektedir. Halep’ten sonra şimdi Sanaa bu kirli finans oyunlarının en son kurbanı olarak sözde insan hakları savunucusu batının şahitliğinde büyük bir insanlık dramı yaşamaktadır.
Bu yüzden büyük şehirlere göç dalgasının ürünü olan rantçı yapay büyüme ekonomisinden çıkıp toprakla doğrudan üretimi öngeren yerel dayanışmacı küçük ekonomilere geç de olsa dönülmesi zorunludur. Türkiye’de Dersim bölgesi bu yöndeki çoğulcu çalışmalarıyla dünyaya örnek olacak bir örgütlenme içindedir. Marxçı ideolojinin tıkandığı ve yeni bir çalışma sistemi üretememesi kapitalist sistem eleştirisini yaratıcı yeni bir ekonomik sistem modeline dönüştürememiş olmasındandır. Yani eleştiri öneriyi getirmemiştir. Yeni bir ekonomik sistem modeli için yeni bir kollektif iktidar metodunun yaratılması gerekir. Kollektif iktidar modeli önerimi fransızca yazmış olduğum metinden tercüme ederek devam ediyorum:
“İktidarın somut olarak kollektifleştirilmesi için öncelikle kalıplaşmış sembolizminden arındırılması gerekir. Günümüzde iktidar genellikle karar alma üzerinde tamamen hakimiyet sergilediğini iddia eden tek ve mutlak kişiye atfedilen üstünlüğü ifade eder. Ancak perde arkasında, kamuoyu vicdanını rencide etmekten kaçınmak için asla su yüzüne çıkarılmayan derin temelli kurumlar vardır. Bu nedenle, iktidarın paylaşılması, öncelikli olarak devlet kurumları ve vatandaşları arasında yaratılacak güçlü bir şeffaflık arzusunu gerektirir. Ulusal gizliliğin kamufle ettiği silah ve uyuşturucu ticaretinin ürettiği spekülatif finans, sınırsız doğayı ve sınırları ortadan kalkmış ülkeleri sömüren enerji tekelleri, kar hırsıyla hastaların ölümünden imtina etmeyen ilaç sanayi, hepsi de amiral gemisi ürünlerin arkasına gizlenmiş bir iktidar bütünüdür. Sıradan yurttaşın satın alma gücü ile rehin alındığı böyle bir ortamda, vicdanlı kalmak isteyen birey için yaratmamız gereken yeni güç, etik güç olacaktır. Bu nedenle kullanım ve değişim değerleri üzerinden işleyen, ayrıca antika, sanat ve tarihi eserlerin kendilerini sembol değeri olarak ve lüks markaların işaret değeri olarak vahşi bir şekilde dayattığı kapitalist pazarda etik değerler yeni bir artı değer olarak yaratılmak zorundadırlar. Sadece her ürün ve hizmetin yarattığı etik değeri ekonomik açıdan somutlaştıracak bir etik envanter adil ve hakkaniyetli bir piyasa oluşturabilir.”
Bu envanter, bir ürünün insan sağlığı, çevrenin korunması, sosyal sorumluluk konularından biri veya birkaçı için yaratacağı artı değerin, ürünün maliyet değerinin üzerine en az kar miktarı kadar eklenmesini garanti etmelidir. Günümüzde tüketim ve lüks tüketim vergisi adı altında toplanan gelirler elle tutulur bir artı değer olarak tüketiciye geri dönmemektedir. Örneğin, bir paket sigara 20 lira, maliyeti 5 lira ise karın yarısı olan 7,5 lira hastanelere alınacak nefes alma cihazlarının finansmanı için kullanılmalıdır. Bu şekilde halk sağlığı için bir tehdit olşturan sigara bile bir etik değer olarak pazarda artı değer yaratmış olacaktır. Bir mobilya firmasi ürünleride kullandığı tahta hammadesine karşılık ürünlerinden elde ettiği karın yarısı ile yeni fidanlar dikerek çevre konusunda etik artı değer yaratacaktır. Lüks tüketim ürünleri de tükettikleri hammadelerin yöresel üretim ağlarını destekleyerek bioetik çerçevesinde ekolojik tarım modelleri oluşturarak akıllı tarım üreticileri yetiştireceklerdir. Böyle bir envanterin oluşturulması için üniversitelerin ilgili bölümlerinden bilim insanları ve gönüllü profesyonel çalışanlar tarafından kurulacak konseyler yetkili olmalıdırlar.
“Bu kararların kollektif olarak alınması ve uygulanabilmesi için öncelikle vatandaşı iktidarın merkezine yerleştirdikten sonra ona söz ve özgür eylem hakkı verilmelidir. Böylece etik değer, aynı zamanda iktidar etiği olarak da kendini ortaya koymuş olur. Bu iktidar, dört ayak üzerinde duran bir metodoloji önermektedir: barışma, uzlaşma, müzakere, işbirliği.”
Avrupa parlementosunun müslüman vatandaşlarının yaşam kültürüne karşı tutunduğu tavır toleranstır. Oysa tolerans; tolere eden ve edilen taraflardan edileni edene edilgen kılmaktadır. Tolere eden bir iktidardan uzlaşmacı bir iktidara geçiş, emreden bir iktidardan müzakere eden bir iktidara geçisi sağlar ve bu şekilde karşılıklı işbirliğinin ve ortak alınacak kararın yolu açılmış olur.
“Doğrudan herkesi etkileyecek bir karar alındığında, bu kararın ideal olarak sonuçta hiç kimse için herhangi bir adaletsizlik yaratmayacağından emin olunmalıdır. Ve adaletsizliğin gerçekleşmeyecek olmasının tek garantisi, adaletsizliğin sonucundan zarar görme olasılığı yüksek olan potansiyel mağdurların kendilerini yasal olarak temsil edebilmeleridir. İktidar etiğinin, önceki bir iktidarın karar alma sürecinden sistematik olarak dışlanmış ve mağdur edilmişlerin varoluşsal haklarının tanımlanacağı kanuni alanların yaratılması zorunludur. Bunun için, öncelikle çatışan tarafların, gerekirse üçüncü bir taraf yardımıyla barıştırılarak uzlaşma sürecine taşınacağı bir düzenleme gereklidir. Dolayısıyla etik, üçüncü bir tarafın yardımının yapılanmasını somutlaştıracak ve iktidar, günümüzde seçimlerde kadın kotasında olduğu gibi, azınlık olarak karar alma mekanizmasının dışında kalmış kişileri tanımlayacak ve etkinleştirecektir. Ancak, tarihsel diyalektik etik kavramında daha önce konu ettigim gibi, kadınlar oy kullanma hakkını Fransa’da ancak 1945'te elde etmiş olduğundan günümüzde göçmenler gibi bütün dışlananların kollektif karar alma mekanizmasına dahil edilmesi gerçekleştirilmemiştir. Bugün Fransa'daki göçmenler ile seçme seçilme hakkı olmayan antik yunan kentindeki köleler ve metekler arasında yaptığım analoji, entelektüeller arasında bir inkar nedeni oluşturuyor. Bu nedenle, zengin sınıfın ekonomik çıkarları her zaman iktidarı tekelleştirerek ve azınlık denen büyük bir çoğunluğun tercihlerini bir bütün olarak reddederek kendini dayatmaya devam ediyor. Bunun üstesinden gelmek için, halkın barışma, uzlaşma, müzakere ve işbirliği süreçleriyle karar alma mekanizmasını çogulculaştıracak bir yasa yaratması gerekiyor.”
- Muhteşem!0

- Tebrikler!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:02:27 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/20182
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0