Kuzey'in Sözü, Güney'in Verisi: COP31'i Yapay Zekâyla Uygulamaya Çevirmek

2dk
Kuzey'in Sözü, Güney'in Verisi: COP31'i Yapay Zekâyla Uygulamaya Çevirmek
  • Blog Yazısı

Antalya'da iklim zirvesinin son günlerine yaklaşıyoruz. Konuşmalar yapıldı, fotoğraflar çekildi, taahhütler masaya kondu. Şimdi asıl soru başlıyor: Bunların hangisi sahada karşılık bulacak ve bunu kim, nasıl ölçecek?

Prof. Dr. Aziz Belli, Star Açık Görüş'teki yazısında COP31'in iklim adaleti açısından taşıdığı potansiyele dikkat çekiyor. Belli'ye göre tarihsel emisyonlarda büyük payı olan Kuzey ile yoksulluk ve kalkınma sorunlarıyla boğuşan Güney, müzakere masasına eşit şartlarla oturmuyor ve bu yüzden yükümlülüklerin de aynı düzeyde paylaştırılması beklenmemeli (Belli, 2026). Bu tespitin üzerine bir şey eklemek istiyorum: Eşitsizlik yalnızca para ve emisyonda değil, veride ve teknolojide de var. Adaletin pratikte karşılığı, herkesin aynı ölçüm araçlarına ve aynı bilgiye erişebilmesidir.

İşte yapay zekâ tam burada devreye girebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ölçülmeyen taahhüt, söylenmemiş sözdür

Bugün birçok ülke emisyon envanterini kendi bildirimiyle sunuyor. Uydu görüntüleri, sensör ağları ve makine öğrenmesi modelleri birleştiğinde, orman kaybını, metan sızıntılarını ve sanayi emisyonlarını bağımsız biçimde izlemek mümkün. Üstelik bu araçlar açık ve ortak kullanılırsa, kaynak yetersizliği çeken Güney ülkeleri de kendi verisini üretip müzakere masasında daha güçlü durabilir. Yani yapay zekâ, "uygulama COP'u" fikrinin hesap verebilirlik omurgası olabilir.

Yangını söndürmek yerine çıkmadan görmek

Akdeniz havzası olarak her yaz aynı sınavdan geçiyoruz. Kamera ağları, rüzgâr ve nem verisi ile eğitilmiş risk modelleri, hangi bölgenin hangi saatte tehlikeli olduğunu önceden gösterebiliyor. Bu, Belli'nin de vurguladığı "sorunu kaynağında önleme" yaklaşımının teknolojideki karşılığıdır (Belli, 2026). Çıktıktan sonra müdahale pahalıdır, çıkmadan görmek ise hem ucuz hem insan hayatı açısından güvenli.

Tüm Reklamları Kapat

Yerelde başlayan çözüm

Aynı yazı, iklim hedeflerinde yerel yönetimlerin öncü rolüne de işaret ediyor. Bunu teknolojiyle tamamlamak kolay: Bir belediye, enerji tüketimini, atık toplama rotalarını ve su kayıplarını yapay zekâ destekli panolarla izleyebilir. Küçük bir ilçenin bile akıllı sayaç verisinden tasarruf potansiyeli çıkarması, büyük ölçekli bir fabrikadan emisyon azaltmak kadar değerlidir. Ayrıca bu araçların kullanımı artık pahalı olmak zorunda değil. Açık kaynaklı modeller ve ortak veri platformları, kapasitesi sınırlı yerel idarelerin önünü açıyor.

Enerji, tarım ve su: üç sessiz kazanç

Rüzgâr ve güneş değişkendir. Üretim tahmin modelleri, şebekenin dengelenmesini kolaylaştırır ve yenilenebilir enerjinin sisteme daha az kayıpla girmesini sağlar. Tarımda toprak nemi, hava durumu ve ürün verisini birleştiren öneri sistemleri, kuraklık altında çiftçiye ne zaman ve ne kadar sulayacağını söyler. Su yönetiminde ise şebeke kaçaklarını yapay zekâyla bulmak, yeni baraj yapmaktan çok daha hızlı sonuç verebilir. Bunların hiçbiri gösterişli değil, ama iklim mücadelesi çoğu zaman gösterişsiz işlerle kazanılır.

Madalyonun öbür yüzü

Dürüst olmak gerekir: Yapay zekânın da bir ayak izi var. Veri merkezleri elektrik ve su tüketiyor. Bu araçları iklim için kullanırken kendi enerji tüketimimizi hesaba katmazsak, çözümün içine yeni bir sorun yerleştirmiş oluruz. Bu yüzden iklim odaklı her yapay zekâ projesinin, kendi karbon bütçesini de raporlaması gerekir. Bir de veri sahipliği meselesi var. Güney ülkelerinin verisi yalnızca Kuzey'deki şirketlerin elinde toplanırsa, adalet tartışması bu kez dijital alanda yeniden başlar.

Zirveden sonra ne kalacak?

Çadırlar toplanır, bayraklar indirilir. Geriye kalan, kurduğumuz ölçüm altyapısı, paylaştığımız açık veri ve gençlere öğrettiğimiz beceriler olur. Türkiye'nin ev sahipliği bu yüzden bir vitrin olmanın ötesinde bir fırsat: Zirvenin mirası olarak ortak bir iklim veri platformu, açık kaynaklı izleme araçları ve Güney ülkeleri için kapasite programları önerilebilir.

Ağaç dikmek elbette değerli. Ama hangi ağacı, nereye, kimin için diktiğimizi bilmek için önce görmemiz, ölçmemiz ve paylaşmamız gerekiyor. Yapay zekâ bunun için bir sihirli değnek değil, iyi kullanıldığında adil bir mercek olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Kaynakça

Belli, A. (2026, 10 Kasım). Yeşil Vatan'dan küresel iklim adaletine. Star Açık Görüş. [1]https://www.star.com.tr/acik-gorus/yesil-vatandan-kuresel-iklim-adaletine-haber-2052590/

Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^(A. , Belli). (Köşe Yazısı). Yeşil Vatan'dan Küresel İklim Adaletine.
Rastgele Yazıya Git
1
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 01:51:09 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24216

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et