Dijitalleşmenin Tarih Araştırmalarına Etkisi
/content/a4f62d4b-f8cf-4d43-8829-dff172581ba5.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Öncelikle kabul etmek gerekir ki son dönemde her şeyin dijitalleşmesi bilginin yayılmasında yazının ve matbaanın bulunmasından sonra çok büyük bir etkisi olmuştur. Bu “ağ günlüğü” yani genel olarak bilinen adıyla blogumda dijitalleşmenin tarih araştırma ve yazım süreçlerine olumlu ve olumsuz etkilerini nesnel bir biçimde değerlendirmeye çalışacağım.
Prof. Dr. Fatma Acun’un “Dijital Tarih ve Dijital Tarihçiliğin Tarihyazımına Etkisi Üzerine” (Acun, 2020) başlıklı makalesinde dediği gibi “Tarihin toplumu dönüştürücü rolünü oynayabilmesi için dijital yöntemlerden yararlanması ve ürünlerini dijital ortamlarda sunması şarttır.” Zaten düşünmeyiniz ki bilgi ilk kez böyle hızlandı! İlk paragrafta da belirttiğim gibi bilginin yayılımı daha önce de gelişmiştir. Mesela matbaa 1450’de icat edilmiştir, sonrasında 19. yüzyılda buharlı matbaalar ortaya çıkmış ve 20. yüzyılda elektronik matbaalar gelmiştir. Bu gelişmeler zaten bilginin yayılmasında çok büyük bir rol oynamıştır. Ve tabii ki internet! İnternet şu anda bilginin yayılımı için en uygun ve harika ortam olmuş durumda.
İlk matbaa (1450)
Buharlı matbaa (19. yüzyıl)
Dijitalleşme Özge Özçelik Baloğlu’nun “TEKNOLOJİK BİR DÖNÜŞÜM OLARAK DİJİTALLEŞME KAVRAMI VE ETKİLERİ” (Baloğlu, 2023) adlı makalesinde bireysel ve toplumsal yaşamı kökten etkileyen, yeni dijital kavramların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan kapsamlı bir teknolojik dönüşüm süreci olarak tanımlanmakta.
Dijital tarih ise yine Prof. Dr. Fatma Acun’a göre tarihçiliğe bilgisayarın, yeni dijital araçların, disiplinlerarasılığın ve iş birliğinin entegre edildiği kurumsal bir yapıyı ifade eder.
Dijital beşerî bilimlerin miladıysa 1949 yılında İtalyan rahip Roberto Busa’nın IBM ile çalışarak Thomas Aquinas’ın yazımlarını dizine dökmesiyle (Index Thomisticus) başlamıştır. (Busa, 1980)
Thomasticus'un dijital hâle geçirilişi
Dijital verileri ikiye ayırabiliriz. Birisi dijital doğmuş kaynaklar, bir diğeriyse sonradan dijitalleştirilmiş kaynaklardır. Dijital doğmuş kaynaklar zaten en başından dijitalde üretilmiştir, örneğin: internet siteleri, e-kitaplar, dijital ses kayıtları vb. Sonradan dijitalleştirilmiş kaynaklar ise kitapların, makalelerin, arşiv belgelerinin sonradan tarayıcılar veya insanlar aracılığıyla dijitale geçirilmiş kaynaklardır, tarihçilerin en çok kullandığı dijital veri grubu budur.
Şimdi dijitalleşmeyi tam olarak anlayabildiğimize göre asıl konumuz olan dijitalleşmenin olumlu taraflarına ve olumsuz taraflarına geçelim.
- Olumlu Tarafları
- Depolama özelliği en yararlı taraflarından biridir çünkü çok büyük, devasa arşivler çok düşük maliyetlerle saklanabilmekte ve okunabilmektedir.
- Arşiv belgelerine 7/24 şekilde internet siteleri sayesinde ulaşılabilmesi, yine aynı şekilde maliyeti çok düşüktür ve mekan bağımsızlığı ile belgelere erişilebilir.
- Metinlerin; ses, görüntü, hareketli film ve hipermetinler ile zenginleştirilerek esnek bir yapıda sunulabilir, bu belgeye zenginlik katar ve diğer bağlantılı bilgilerin ulaşımını arttırarak araştırmacılara çok büyük derecede yardımcı olur.
- Tarih sadece profesyonellere ulaşmaktan çıkıp amatör olarak ilgilenenlere de erişir ve onlar da kendilerini geliştirebilir, paylaşabilir ve bunun sonucunda daha fazla tarih okuryazarı oluşabilir. Tarih geniş kitlelere açılır.
- Kelime tarama işlemleri manuel olarak yapılamaz ama dijital ortamda yapılabilir ve bu okuyucuya, araştırıcıya çok büyük bir kolaylık sağlar. Bilgiye ulaşımını çok büyük oranda arttırır, yeni tarihsel belgelerin oluşturulması hızlanabilir.
- Olumsuz Tarafları
- Veriyi indirger. Bilgisayarların metinleri analiz etmesi için ana metin parçalara bölünür, bu metnin ana akışını bozabilir ve analizinde eksiklikler yaşanabilir.
- Sosyal medya faktörü tarihsel bilginin manipüle edilerek yanlış aktarılmasına yol açabilir, değil açıyor zaten. Örneğin “Lozan’ın gizli maddeleri” veya “Lozan’ın 2023 yılında sona ereceği” tarzı haberler bir dönem çok yayılmıştı ama asla gerçeği yansıtmamakla birlikte çok büyük bir kitleyi kandırmış, yanlış bilgi edinmesine neden olmuştur.
- Dijital veriler kalıcı olarak korunamayabilir. İnternet siteleri sürekli olarak güncelleme hâlindedir ve bu bazı verilerin kaybolmasına yol açabilir çünkü 2010’da yazılan bir metinin yazılımı hesaba katılmamış yarım yapılmış bir güncelleme ile kalıcı olarak kaybolabilir.
- Kitap okuma alışkanlığını hazır ve hızlı bilgi tüketimiyle yok etmektedir.
Ayrıca iyi bir dijital tarih projesi şu 6 basamakla yürütülmelidir:
1. Konu seçimi ve hazırlık
2. Kaynakların tanımlanıp tasniflenmesi
3. Dijitalleştirme
4. Kalite kontrolü
5. Program yazma ve analiz
6. Sürekli altyapı geliştirme
Sonuç olarak: Tarihçiler dijitalleşme karşısında aşırı iyimser veya kötümser olmamalı, dijitalleşme ile iyi bir yaklaşım benimsemelidir. Dijital araçların teknik sınırlarını ve önyargılarını eleştirel bir gözle değerlendirmeli, bilgisayarın veri işleme hızı ile insan beyninin yorumlama yeteneğini birleştirerek yeni nesil tarih araştırmaları üretmelidirler.
Kaynakça
Acun, P. D. (2020). Dijital Tarih ve Dijital Tarihçiliğin Tarihyazımına Etkisi Üzerine. tarihyazımı, 66-88.
Baloğlu, Ö. Ö. (2023). TEKNOLOJİK BİR DÖNÜŞÜM OLARAK DİJİTALLEŞME KAVRAMI VE ETKİLERİ. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi.
Busa, R. (1980). THE ANNALS OF HUMANITIES COMPUTING: THE INDEX THOMISTICUS. Computers and the Humanities.
- Muhteşem!0

- Tebrikler!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 15:14:39 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24203
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0